P I T T I G

In het Nederlands Dagblad werd een ingezonden brief van mijn hand gepubliceerd over God en Allah, naar aanleiding van bepaalde groepen uit de PKN die reageren op het stuk ‘A Common Word’ van vele moslimleiders. Eerder had ik al op mijn blog een bericht over ‘A Common Word’ gezet: Moslims en christenen samen – A Common Word. De ingezonden brief is in zekere zin een vervolg, herhaling en uitwerking van dat artikel.

Mijn brief riep veel reacties op, vooral hele negatieve. Er kwamen veel emoties los waarbij niet op mijn stuk, maar vooral op angsten en associaties bij mijn stuk werd ingegaan… Op de site van het Nederlands Dagblad is veel rond deze discussie te vinden.

Mijn ingezonden brief verscheen bewerkt en verkort in het Nederlands Dagblad van woensdag 2 september 2009 op pagina 7 onder de rubriek ‘Vrijplaats’ en kreeg als kop van de ND redactie ‘Geen verschil tussen naam van ’Allerhoogste’ in Koran en Bijbel’.  

Hieronder de volledige tekst van mijn ingezonden brief.

~~~~~~~~~~~~~~~~

Enkele gedachten bij de gelijkschakeling van God met Allah, bij de bespreking van het moslimgeschrift ‘Een gemeenschappelijk Woord’ en de critici uit de Protestantse Kerk

In het Nederlands Dagblad staat op 26 augustus het artikel ‘Prominente PKN’ers bezorgd over islamdialoog’ waarin grote kanttekeningen worden geplaatst bij het geschrift ‘Een gemeenschappelijk Woord’. In een stuk ‘De PKN en het gesprek met de Islam‘ hebben enkele PKN’ers al hun waardering, maar vooral hun twijfels en kritiek op een rij gezet. Een ongekende eensgezindheid waarin een ondertekenaar als Nico ter Linden gezellig bij Jan van der Graaf in het rijtje staat. Hoewel zij heel naïef zijn in hun hoop dat er geen discussie over hun stuk zal komen – in deze tijd van internet en beladen verhoudingen tussen jodendom, islam en christendom en met allemaal ondertekenaars! – dragen zij ook waardevolle zaken aan. Maar naast hun gematigde toon klinken er ook schelle klanken en dat vraagt om een tegengeluid. Zij willen met hun stuk iets bijdragen aan de bespreking van ‘Een gemeenschappelijk Woord’, maar er zijn volgens mij nog meer bijdragen aan die bespreking nodig!

Ik wil me daarbij concentreren op de vraag van de prominente PKN’ers die vinden dat het niet vanzelf spreekt dat God en Allah dezelfde zijn. Voor veel andere critici is dat al geen vraag meer, want zij noemen Allah gerust een ‘afgod’ en de Islam ‘duivels’.

 ‘Een gemeenschappelijk Woord’

‘A Common Word’ (een gemeenschappelijk Woord) is in 2007 geschreven door een unieke groep van zeer diverse moslimleiders. Het is  bedoeld als een verzoenende brief en aanzet tot gesprek naar aanleiding van de uitspraken van paus Benedictus XVI over Mohammed op 13 september 2006 aan de Universiteit van Regensburg. Die uitspraken leidden vanwege een eenzijdige uitleg tot veel heisa in een aantal moslimlanden. Deze uitgestoken hand van prominente moslimleiders werd door vele kerken en groepen gegrepen. Van de paus, de aartsbisschop van de Anglicaanse Kerk, de Wereldraad van Kerken, de World Alliance of Reformed Christians, Baptist World Alliance, prominente politici en theologen tot aan evangelikale christenen uit Amerika.  Op de website van ‘A Common Word’ zijn lange lijsten te vinden met de reacties uit de christelijke en zelfs enkele uit de Joodse wereld.

Ik vind het een zeer hoopvol initiatief van de moslims dat zij een dergelijk stuk hebben geschreven. Ik vind het uniek en een echt teken van verzoening dat zij daarin vele teksten uit de christelijke bijbel aanhalen. En ik waardeer het zeer van mijn Protestantse Kerk dat ze daar aandacht aan besteden, ook al is het een beetje aan de late kant.

De critici

Helaas zijn er mensen die deze uitgestoken hand willen weigeren of eerst opheldering over veel zaken willen, voordat ze een uitgestoken hand accepteren. Onder de critici bevinden zich aan de ene kant de ‘prominente PKN’ers’, die een gematigde toon hanteren, en aan de andere kant mensen met extreme standpunten zoals verwoord in vele reactie op internetsites als die van het Nederlands Dagblad. Ik vraag me bij die laatste reacties ten zeerste af of iedereen wel ‘Een gemeenschappelijk Woord’, alsmede de wereldwijde respons daarop, gelezen heeft? Ik vermoed dat zij iets beoordelen en veroordelen wat ze niet gelezen hebben.

De critici hebben ook wel gelijk! Ze hebben bijvoorbeeld gelijk wanneer ze zeggen dat sommige moslimlanden bitter weinig vrijheid geven aan christenen, bekeerlingen uit de Islam en andersgelovigen. Ze hebben ook gelijk dat een aantal moslimleiders het stuk ondertekend heeft, terwijl ze in landen wonen waar geen vrijheid is. Het stuk van de PKN’ers noemt dat subtiel, maar duidelijk “niet volledig geloofwaardig”.

Maar die ongeloofwaardigheid slaat evengoed terug op de opstellers en ondertekenaars van ‘De PKN en het gesprek met de Islam’. Maken zij zich dan ook druk om de positie van bekeerde joden in Israël en Palestijnse medechristenen ? Hebben zij zich ook zo druk gemaakt over Guantanomo Bay waar het christelijke Amerika van Bush moslims gruwelijk martelde en gevangen hield zonder bewijzen? Uitgesproken christenen als George W. Bush lieten Guantanamo niet alleen gebeuren, maar gaven zelfs de bevelen daartoe. De gruwelijkheden vonden juist plaats in de tijd dat ‘Een gemeenschappelijk Woord’ geschreven werd.

Daarnaast wordt de Islam in westerse landen wel degelijk gehaat (Wilders  c.s.), de moslims beperkt in hun geloof (verbod op hoofddoeken en boerkini’s) en wordt beledigd wat zij voor zeer heilig houden (cartoons over Mohammed). Dan komen wij in de ogen van moslims toch ook bijzonder ongeloofwaardig over?

En toch steken zij hun hand uit! Het is zeer jammer en schokkend dat de opstellers en ondertekenaars van ‘De PKN en het gesprek met de Islam’ zich van deze eigen ongeloofwaardigheid niet bewust waren of er in ieder geval geen aandacht aan besteed hebben.

Maar zelfs als wij ons alleen concentreren op de slechte behandeling van christenen in veel moslimlanden, wat is dan de beste aanpak? Ik ken het werk van een stichting als Open Doors goed en sta volkomen achter hun ondersteuning van vervolgde christenen in islamitische landen. Maar de vraag is of het zinvol is om het stuk van de moslimleiders links te laten liggen, het gesprek met ze te mijden of er zo kritisch mee om te gaan als de prominente PKN’ers doen. Gelukkig doen de prominente PKN’ers niet mee met vele mensen die die reageerden op het ND-artikel en een voorkeur leken te hebben voor strijd boven gesprek, vijanddenken boven vijanden liefhebben en kruistochten boven samenleven.

Allah en God dezelfde?

Toch stellen ook de prominente PKN’ers dat het spreken over een gemeenschappelijk grond vertroebelend werkt en dat het “voor hen niet vanzelf spreekt” dat het over dezelfde God gaat. Het klinkt alsof zij heel open het gesprek in willen gaan, maar zij gaan even goed van veel aannamen en vooronderstellingen uit als degenen die zij tussen de regels door bekritiseren! Ik hoop dat hieronder duidelijk te maken.

Ik vind het erg  jammer dat zoveel critici twijfels hebben of Allah en God dezelfde zijn of het zelfs ronduit verwerpen. Ik heb ook wel de boeken gelezen die uitleggen dat er grote verschillen zijn en dat zij onmogelijk dezelfde God kunnen zijn. En het is zeer begrijpelijk dat mensen de grote verschillen in ideeën over de Allerhoogste interpreteren alsof het om twee verschillende goden gaat.

Maar ik ken ook uitspraken van de grote zendingsman en joodse christen Martin Goldsmith, die zeer goed op de hoogte is van het leven en geloof van moslims en van bekeerde moslims en die in zijn boek ‘Islam and Christian Witness’ (1987) duidelijk aangeeft dat Allah en God dezelfde zijn.

Of neem een voorbeeld uit de zendingswetenschap. Don Richardson vertelt in zijn belangwekkende boek ‘Eternity in Their Hearts’ (Regal, 1984) onder andere over de Inca’s die Inti als zonnegod aanbaden. Maar toen de koning Pachacuti bedacht dat de zonnegod door wolken en de nacht belemmerd kon worden, kwam hij tot het besef dat er een Hogere God moest zijn. Zo kwam hij tot geloof in Viracocha, de allerhoogste, schepper-God. Mijn vraag aan mensen die Allah en God niet als dezelfde God willen zien: Wat zou u tegen koning Pachacuti zeggen? Dat zijn Schepper-God, de Allerhoogste niet de Schepper God, de Allerhoogste is? Maar hoe kunnen er twee Scheppers en twee Allerhoogsten zijn? Volkomen onmogelijk!

Hoe spreekt de bijbel hierover?

Een doordenking van bijbelse gegevens levert ook interessante en waardevolle gezichtspunten op. Wat moeten de critici bijvoorbeeld met de priester van de Allerhoogste God, Melchizedek, uit Genesis 14? Hoe kwam hij aan zijn kennis over God en waarom zou het dezelfde God als die van Abraham zijn?

Wat doen de critici met Daniël 3:26-28 waar de heidense koning Nebukadnezar tegen de vrienden van Daniël zegt dat zij de Allerhoogste God dienen. Je kunt moeilijk zeggen dat hij op dat moment weet wie de Allerhoogste God van Daniël c.s. is. Heeft Nebukadnezar het dan over dezelfde of een andere G/god?  

En wanneer Paulus op de Areopagus (Handelingen 17) als uitgangspunt voor zijn verkondiging de “onbekende god” neemt, start ook hij vanuit de cultuur en de woorden van de “heidenen”. Hij zegt dat die onbekende god de enige ware God is, maar niet dat die heidense god helemaal niks met God te maken heeft. Paulus haalt daar zelfs de gedachten van een heidense dichter over hun G/god aan om uit te leggen wie en wat de God is die hij verkondigt!

Ons woord ‘God’

De redeneringen van mensen die de woorden God en Allah strikt gescheiden willen houden, wordt helemaal onzinnig als je een keer na gaat denken waar ons woord ‘God’ vandaan komt. Zoals de internet encyclopedie Wikipedia stelt: “In etymologisch opzicht is het woord God naar alle waarschijnlijkheid terug te voeren op het Indo-Europese ghu-tó (= het aangeroepene). Ook wordt het wel in verband gebracht met een werkwoord dat gieten of offeren betekende. Er is mogelijk ook een parallel met het Oud-Perzische woord ‘Khoda’ (‘God’); van belang is ook de achtergrond in het Sanskriet: het woord ‘hu’ betekent (onder meer) ‘aanroepen’.”

Als God en Allah verschillen dan verschilt ‘God’ ook met de bijbelse Adonai! En hoe konden de schrijvers van het nieuwe testament ooit de aanduiding Theos voor God gebruiken? Dat stamde toch uit de heidense wereld? Je zou je dan ook af kunnen vragen of Nederlandse christenen het wel over de echte God hebben als zij het woord ‘God’ gebruiken! Dan is Allah – uit hetzelfde taalveld als Elohiem of El Elyon – misschien veel beter! Dan kunnen de critici beter alle christenen oproepen om het woord ‘Allah’ voor YHWH te gebruiken, dan het heidense woord ‘God’ !

A = A, wat je ook van A vindt

Dr. Antonie Vos heeft over deze discussie een zeer degelijke bijdrage geschreven in het juweeltje “De Godsleer en de huidige Westeuropese cultuur” (Kok, 1987). In zijn bijdrage aan die bundel gaat Vos diepgaand in op de vraag: “Is Allah identiek met de Vader van Jezus Christus?” Hij stelt duidelijk: “Als er twee verschillende beschrijvingen van a gegeven worden, verschilt a nog niet van a. De ene christen of theoloog verschilt van de ander in zijn visie op God, maar daarmee vereren zij nog niet twee goden…”

Als je volhoudt dat moslims vanwege hun andere ideeën het onmogelijk over dezelfde God kunnen hebben, of daar vraagtekens bij zet, dan kun je net zo goed zeggen dat Gereformeerde gemeenten ook een heel andere God hebben dan evangelischen, Jehovah’s getuigen, Vrijgemaakten of een gemiddelde PKN’er! Hun beelden van God verschillen even sterk van elkaar als God van Allah verschilt. En zij baseren zich ook nog eens allemaal op de bijbelse God…! Maar zijn dat allemaal andere goden of spreken zij toch op verschillende manieren over dezelfde God?

Ik kan niet anders dan vaststellen dat het wel begrijpelijk, maar ook onzinnig is om je af te vragen of Allah, de Allerhoogste, wel gelijk is aan ‘God’, de Allerhoogste. En de logica van hen die hier heel stellig in zijn, ontgaat me volkomen. Het is in het zendingswerk en bijbelvertaalwerk een volslagen onbruikbare gedachte en het bevordert geen enkel doel dan het halen van eigen gelijk en het stimuleren van vijanddenken. Het is dan veel beter om uit te gaan van een gemeenschappelijk geloof in één Allerhoogste, de Eeuwige, de Schepper.

De PKN op een heilzame weg

Het gaat er dus om wat je over de Allerhoogste zegt en daar zijn de meningen over verdeeld. Laten we dan een gesprek aangaan over Adonai/God/Allah/Viracocha – de Eeuwige, Schepper en Allerhoogste. Laten we spreken over wat de Allerhoogste voor ons betekent en waarom wij er anders over denken, hoe wij samen op kunnen trekken vanuit naastenliefde en respect, precies wat ‘Een gemeenschappelijk Woord’ voorstelt!

En als dan na lange tijd de lucht wat begint te klaren van duizend jaar vijandschap, als er geluisterd wordt in plaats van geponeerd,  gesproken in plaats van gestreden, dan kunnen we een basis van vertrouwen opbouwen waarin andere enorme problemen aangekaart worden, zoals de behandeling van christenen door moslims, de plaats van Israël en de verachting van de islam door veel westerlingen.

Aan mijn Protestantse Kerk in Nederland zou ik dus willen vragen dat ze zich niet alleen laten leiden door de  critici, maar zich zullen concentreren op de eerste stap die ‘Een gemeenschappelijke Woord’ zet. Want het is een bijzondere, eerste stap. Als  een baby haar eerste stapje zet, ga je ook niet praten over conditietraining, joggen en hardloopwedstrijden. Laten we gewoon blij zijn met deze eerste stap en zo reageren!

Met de opstellers van ‘De PKN en het gesprek met de Islam’ kunnen we dan “zoeken naar een waardige en heilzame manier om samen de wereld te bewonen”. Maar daar zou ik dan nog aan toevoegen: “…en ons samen open te stellen voor de Schepper, de Allerhoogste, de Eeuwige!”

~~~~~~~~~~~~

Meer lezen?

• Een kritische brief van Koert van Bekkum, adjunct hoofdredacteur van het ND over het stuk van de PKN prominenten.
• Dubbele agenda in gesprek met moslims van missionair predikant Marten de Vries die veel met moslims werkt.
• Christenen zijn geen broeders van de islam van de oude kopman van de Gereformeerde Bond in de Hervormde Kerk, dr. van de Graaff.
• Een reactie van ds. A.H. van Veluw op verschil en overeenkomst tussen God en Allah: God en Allah, naam en titel
• Het weerwoord van de Vrijgemaakte ds. Bas Luiten op mijn ND-stuk.
• Het boeiende engelstalige Wikipedia artikel over Names of God, waaronder verschillende namen voor de ‘christelijke God’ in allerlei talen en culturen, bijvoorbeeld ‘Shangdi’ in de standaard Mandarijnse (Chinese) bijbel.