P I T T I G

Het gedicht ‘In waansin het ek gevra’ van de Zuid Afrikaanse dichter N.P. van Wyk Louw houdt mij nu al een paar jaar bezig. In mijn jeugd heb ik het meerdere malen gelezen, maar het bleef toen niet hangen. Ik was er nog niet aan toe?

Ik ben vorig jaar bezig geweest om honderden Zuid Afrikaanse gedichten in het Nederlands te vertalen of vertalingen te zoeken en toen kwam ik dit gedicht weer tegen. Het sloeg in als een bom! Wat een herkenning van de vragen waar ik mee bezig was (en ben). Alle wetenschappelijke kennis die ik meende te moeten vergaren, alle gedachten en ideeën over God en de wereld die mij vulden, daar wist Van Wyk Louw precies de vinger op te leggen.

De gedichten van deze diepe denker en twijfelaar in het veelal streng gereformeerde (christelijke) Zuid Afrika van zijn tijd zijn nu juweeltjes voor me geworden. Ze verwoorden wat ik ten diepste voel en helpen me om er ook weer woorden voor te vinden. Het onderstaande gedicht doet dat voor mij op magistrale wijze.

Dit is nu mijn weg geworden: niet meer boven God willen staan, in mijn drang om alles te weten en te begrijpen, maar mijn ‘Weten’ kapot scheuren, reizen zonder einde, zoeken zonder te vinden. Want om God te ‘vinden’ – vast te leggen, hem te (be)grijpen, dat is de vloek van God, maar om hem te zoeken, dat is Gods zegen!

——————

In waansin het ek gevra

(Uit de bundel: Alleenspraak, 1935)

Herr du mein Gott, was gehen mich die
Gesetze der Natur und Arithmetik an?

In waansin het ‘k gevra, o God
vir my die vrede van die ster,
om bo die berge stil te woon,
die wêreld onder dof en ver.

Ek wou U Liggaam sien en gryp,
ek wou die see vang in my net;
ek wou U Mag vang, vang en bind
met die koperkettings van my wet.

Dan wou ek self in glorie troon,
my hof by winde en sterre hou;
ek wou met ewig-stille oë
op U en op U knegskap skou.

Vergeef die wilde dwase bee —
o God, hoe kon ek wyser wees?
Maar, moet U vlam my voorkop kroon,
ek neem die glorie en die vrees!

Vir my nie meer die dwase rus
van mense en van dag en jaar,
vir my die vlamme van U wa,
en oë wat in vertes staar.

Vir my die kruis en doringkroon,
die reise wat geen einde het,
vir my die soek wat nimmer vind,
vir my die sterre sonder wet.

o God, vir my die wilde sin,
die oë wat hul waansin noem,
om wat ondenkbaar is, te dink,
en wat onmoontlik is, begin.

Ek sal ons Wete stukkend skeur
en uitstrooi tussen sterre en maan!
Sal ek met so ’n flenterkleed
U weë, o God, U weë gaan?

So sal ‘k met naakte liggaam stap
die reis van hierdie wonderlewe,
met wonderoë in die lig
wat om my van U wonder bewe.

Daar is één heerlikheid: U sien;
daar is één rus: om U te soek;
om nie te weet – dit is U seën;
en om te vind – dit is U vloek.

Vertaling ‘In waanzin heb ik gevraagd’

Heer, mijn God, wat heb ik te maken met
de wetten van de natuur en de rekenkunde?

In waanzin heb ik gevraagd, o God,
voor mij de vrede van de ster,
om boven de bergen stil te wonen,
de wereld onder dof en ver.

Ik wilde Uw lichaam zien en grijpen,
ik wilde de zee vangen in mijn net;
ik wilde Uw macht vangen, vangen en binden
met de koperen kettingen van mijn wet.

Dan wilde ik zelf in glorie tronen,
hof houden bij winden en bij sterren;
ik wilde met eeuwig-stille ogen
op U en op Uw knechtschap zien.

vergeef die wilde en dwaze bede —
o God, hoe kon ik wijzer zijn?
Maar, moet Uw vlam mijn voorhoofd kronen,
ik neem de glorie en de angst!

Voor mij niet meer de dwaze rust
van mensen en van dag en jaar,
voor mij de vlammen van Uw wagen,
en ogen die in verten staren.

Voor mij het kruis en de doornenkroon,
de reizen die geen einde hebben,
voor mij het zoeken dat nooit vindt,
voor mij de sterren zonder wet.

O God, voor mij de wilde zin,
de ogen die hun waanzin laten zien,
om wat ondenkbaar is te denken,
en wat onmogelijk is te beginnen.

Ik zal ons Weten aan stukken scheuren
en uitstrooien tussen sterren en maan!
Zal ik met zo’n haveloos kleed
Uw wegen, o God, Uw wegen gaan?

Zo zal ik met een lichaam naakt
de reis door dit wonderleven maken,
met wonderogen in het licht
dat om mij heen van Uw Wonder beeft.

Er is één heerlijkheid: U zien;
er is één rust: U zoeken;
om niet te weten – dat is Uw zegen;
en om te vinden – dat is Uw vloek.

(vertaling Adriaan van Dis en Robert Dorsman, uit hun boek: O wye en droewe land: Honderd-en-een gedichten in het Afrikaans, Meulenhoff – Amsterdam, 1998. (Van harte aanbevolen!))

——————

Meer info:

• Kort Wikipedia artikel over N.P. van Wyk Louw
• Afrikaanstalig artikel van Ena Jansen over Van Wyk Louw in Die Burger
• Kort Engelstalig stukje in een groter artikel over Zuid Afrikaanse literatuur in de Encyclopaedia Brittanica

U2 heeft al weer een heel aantal weken een nieuw album uit: No Line On the Horizon. Heerlijke muziek met magnifieke (magnificent) teksten. Ik heb een paar pakkende, poëtische en mysterieuze zinnen op een rij gezet. De nummers erachter verwijzen naar het nummer waar het uit komt (zie lijst onderaan).

Twee mysterieuze zinnen waarbij ik weinig idee heb wat ik me er bij moet voorstellen:

• While the band in my head plays a striptease. (10)
  
• Who can forgive forgiveness where forgiveness is not. (9)

En dan een paar prachtige zinnen: 

• Choose your enemies carefully ‘cos they will define you. (11)
  
• But while I’m getting over certainty… (7)
  
• Stop helping God across the road like a little old lady. (7)
  
• Laughter is eternity. (6)
  
• The right to appear ridiculous is something I hold dear. (5)
  
• Shouting to the darkness, squeeze out sparks of light. (5)
  
• I’ll go crazy if I don’t go crazy tonight. (5)
  
• No Line on the Horizon. (1)
  
• Only love can make such a mark, but only love can heal such a scar. (2)
  
• I will magnify the Magnificent. (2)
  
• Every beauty needs to go out with an idiot. (5)
  
• Playing with the fire until the fire played with me. (3)
  
• My body’s now a begging bowl. (3)
  
• Every generation gets a chance to change the world. (5)
  
• Satan loves a bomb scare. (6)
  
• God is love and love is evolution’s very best day. (7)
  
• The DNA lottery may have left you smart. (7)
  
• I’ve found grace inside a sound. (10)
  
• We are people born of sound. (10)
  
• The roar that lies on the other side of silence. (10)
  
• This shitty world sometimes produces a rose. (11)
  
• Squeezing complicated lives into a headline. (11)

——————––

1. No Line On The Horizon
2. Magnificent
3. Moment of Surrender
4. Unknown Caller
5. I’ll Go Crazy If I Don’t Go Crazy Tonight
6. Get On Your Boots
7. Standup Comedy
8. FEZ – Being Born
9. White As Snow
10. Breathe
11. Cedars of Lebanon

        Buttprints in the Sand

 

One night I had a wondrous dream,
One set of footprints there was seen,
The footprints of my precious Lord,
But mine were not along the shore.

But then some strange prints did appear,
And I asked the Lord, “What have we here?
Those prints are large and round and neat,
O Lord, they’re too big for my feet.”

“My child,” He said in somber tones,
“For miles I carried you along.
I challenged you to walk in faith,
But you refused and made me wait.

You disobeyed, you would not grow,
The walk of faith, you would not know,
So I got tired, I got fed up,
And there I dropped you on your butt.

Because in life, there comes a time,
When one must fight, and one must climb,
When one must rise and take a stand!
…or leave their butt prints in the sand.”

– author unknown

Met kleine aanpassingen overgenomen van de site Greater Things.

De Afrikaanse gedichten of gedichten over Zuid Afrika zijn verhuisd naar een eigen blog: “wag ‘n bietjie | wacht even“. Ik hoop daarmee voor de bezoekers duidelijker te maken waar mijn verschillende blogs over gaan en tegelijkertijd de blog Pittig wat minder te belasten met allerlei onderwerpen.

To see a world in a grain of sand
and heaven in a wild flower
Hold infinity in the palms of your hand
and eternity in an hour.

— — — William Blake (1757-1827) - mysticus, dichter, schilder. Uit: Auguries of Innocence

Zie ook deze video van Microcosmos die je als een soort uitwerking van deze woorden kunt zien.

Een prachtig gedicht – ooit in de Utrechtse Universiteitsbibliotheek op de Uithof gezien:

Eensklaps

Als een duif
opvliegt
neemt geen geluid
haar plaats
nog in

Eensklaps
en wit
laat zij slechts
verte
in mij na.

(Helaas geen verdere gegevens bekend)

In de negentiger jaren leidde aartsbisschop Desmond Tutu van de Anglikaanse Kerk in Zuid Afrika de Waarheidscommissie die de verborgen gruwelijkheden van de apartheidsjaren het licht wilde laten zien. Journalist en dichteres Antjie Krog heeft een verslag van het werk van deze commissie in boekvorm uitgegeven: Country of My Skull (Nederlandse vertaling: De kleur van je hart). Een aangrijpend verslag waarin het geweld namen en gezichten krijgt. Geen gemakkelijke lectuur, maar het maakt wel duidelijk waartoe wij mensen in staat zijn.

De eerste getuige voor de Waarheidscommissie was Nohle Mohapi. Zij sprak over haar man, de ”black consciousness” activist Mapetla Mohapi. Hij is nooit meer levend gezien nadat de politie hem in 1976 arresteerden.

De tweede getuige was een voormalige gevangene van Robben eiland, Singqokwana Ernest Malgas, de laatste getuige. In zijn rolstoel – na een beroerte – sprak hij met moeite over zijn arrestatie, martelingen en de tijd op Robben eiland. 30 jaar in totaal heeft hij geleden onder arrestaties, gevangenisschap, huisarrest, aanslagen, martelingen en treiteringen.

Hij vertelde: “Ik werd continu in elkaar geslagen na mijn arrestatie, maar er was geen aanklacht tegen mij ingediend.” In 1985 is zijn huis in brand gestoken en is er zware chemische middelen over zijn zoon Simphiwe gegoten, die als gevolg daarvan overleed. Hoewel hij aangifte deed van deze aanval is er door de autoriteiten nooit actie ondernomen.

Iemand van de commissie vroeg of Malgas het zag zitten om over zijn martelingen te vertellen. Hij begon enkele gruwelijke details te vertellen, maar moest toen huilen.

Tutu, in zijn paarse kerkelijke gewaden, deed zijn handen voor zijn gezicht en huilde met hem mee. De hoorzitting voor die dag werd snel afgerond door een ander commissielid.

Tutu was niet de enige die moest huilen bij het horen van verhalen van gruwel en geweld. Veel getuigen, publiek en psychologische begeleiders konden hun tranen niet bedwingen.

“Het is heel traumatisch geweest. De verhalen die we gehoord hebben, hebben ons allen erg aangegrepen,” vertelde een woordvoerder - Phila Ngqumba - aan journalisten na afloop van de hoorzittingen. 

Een indrukwekkend gedicht van Ingrid de Kok vertelt over aartsbisschop Tutu’s reactie op de gruwelijke verhalen.

“THE ARCHBISHOP CHAIRS THE FIRST SESSION”

The Truth and Reconciliation Commission, April 1996, East London, South Africa

On the first day
after a few hours of testimony
the Archbishop wept.
He put his grey head
on the long table
of papers and protocols
and he wept. 

The national
and international cameramen
filmed his weeping,
his misted glasses,
his sobbing shoulders,
the call for a recess. 

It doesn’t matter what you thought
of the Archbishop before or after,
of the settlement, the commission,
or what the anthropologists flying in
from less studied crimes and sorrows
said about his discourse,
or how many doctorates,
books and installations followed,
or even if you think this poem
simplifies, lionizes,
romanticizes, mystifies.

There was a long table, starched purple vestment
and after a few hours of testimony,
the Archbishop, chair of the commission,
laid down his head, and wept.

That’s how it began. 

(From Terrestrial things: poems by Ingrid de Kok, Snailpress, Plumstead, South Africa, 2002)

Een teken van menselijkheid temidden van onmenselijke verhalen.

Our little systems have their day
They have their day and cease to be 
They are but broken Lights of Thee 
And Thou o Lord art more than they.

— — — Alfred Tennyson, uit de Preface voor In Memoriam A.H.H.

Deel uit de indrukwekkende rouwdienst met:

• gedicht ‘Time is to slow for those who wait’ 
• hymn ‘The King of Love My Shepherd Is’  
• de magistrale lezing van 1 Korintiërs 13 door Tony Blair 
• lied Elton John ‘Candle in the Wind’