P I T T I G

Michael Jackson is overleden. Iemand die ik van mijn eerste popdagen af ken, veelvuldig heb beluisterd en bekeken, dansjes heb nagedaan, is plotseling gestorven. Schokkend en triest voor zijn familie en daarnaast voor miljoenen fans wereldwijd. Zijn dans, muziek en historische videoclips blijven bewaard. Van dat laatste is ‘Thriller’ natuurlijk fenomenaal, maar hij heeft zoveel bijzondere clips gemaakt. Ik denk dat één nummer en video, meer nog dan de anderen, iets over Michael Jackson zegt. En daarin hoor ik zijn stem klinken – op meerdere manieren.

tekst

What about sunrise? What about rain? What about all the things that you said we were to gain? What about killing fields? Is there a time? What about all the things that you said was yours and mine…? Did you ever stop to notice all the blood we’ve shed before? Did you ever stop to notice this crying earth, this weeping shore?

What have we done to the world? Look what we’ve done! What about all the peace that you pledge your only son…? What about flowering fields? Is there a time? What about all the dreams that you said was yours and mine…? Did you ever stop to notice all the children dead from war? Did you ever stop to notice this crying earth, this weeping shore?

I used to dream. I used to glance beyond the stars. Now I don’t know where we are, although I know we’ve drifted far…

In the background: What about us?
Hey, what about yesterday? The heavens are falling down, I can’t even breathe! What about Africans? … What about nature’s worth? It’s our planet’s womb! What about animals? We’ve turned kingdoms to dust! What about elephants? Have we lost their trust?  What about crying whales? We’re ravaging the seas! What about forest trails? Burnt despite our pleas! What about the holy land? Torn apart by creed? What about the common man? Can’t we set him free? What about children dying? Can’t you hear them cry? Where did we go wrong? Someone tell me why! …  What about death again? Do we give a damn?

Geloofde Michael Jackson in sprookjes?

De ingang tot zijn landgoed Neverland. De naam is afkomstig uit het verhaal van Peter Pan.

Is deze videoclip niet te sentimenteel, te emotioneel, te naïef? Alles (nou ja, bijna alles) komt weer goed: gekapte bomen gaan weer rechtop staan, vervuiling keert terug in de schoorstenen van fabrieken, een tank en soldaten worden weggeblazen door de wind en zelfs iemand die doodgeschoten is, opent weer zijn ogen !

Is dat niet onrealistisch? Is deze clip een verlengstuk van de sprookjeswereld die Michael Jackson voor zichzelf geschapen had? Hij heeft vaak idealistische muziek geschreven: We Are The World, Black and White, Heal the World, Man in the Mirror, Beat It, They Don’t Really Care About Us, etc. Zijn die idealistische clips niet stuk voor stuk exponenten van een Amerikaanse cultuur die een voorkeur heeft voor ‘happy endings’ en alles-komt-eens-goed-toekomstdromen? 

Misschien, misschien niet.

Wat gebeurt er eigenlijk in deze clip?

Het probleem is niet dat de slechte zaken in deze clip verzwegen worden. De tekst van het lied gaat zelfs niet verder dan het stellen van vragen over wat er fout gaat. En de clip confronteert ons keihard met de dingen die verkeerd gaan in onze wereld. Er worden daarvoor emotionele – aangrijpende – beelden gebruikt: de dode olifant met een dood kleintje ernaast, de vader die in de resten van een kapot huis het fietsje van zijn dochtertje ziet en zich goede tijden herinnert (Kosovo? dat speelde toen toch?). We zien het zoals het is — daar ligt het probleem niet. Het probleem is dat het in de clip zo wonderlijk goed komt – dat er een happy ending is.

Maar wacht eens even – hebben de Amerikanen wel een patent op happy endings? Hebben we niet allemaal een voorkeur voor een het-komt-eens-goed  verhaal ? Als ik zie hoeveel mensen in reacties op YouTube zeggen dat Michael Jackson het nu beter heeft – en dat zijn mensen uit allerlei delen van de wereld – dan is er een algemeen menselijke hoop dat het eens beter zal worden. Als die betere wereld hier niet is, dan wel in een volgend leven. Dromen we niet allemaal van die betere wereld waar deze clip ons op wijst?

In 1999 ontving Michael Jackson een Lifetime Achievement Award uit handen van Nelson Mandela.

Wat ik juist in de clip heel opvallend vind, is dat het anders wordt zodra Michael Jackson – en met hem vele achtergrond stemmen - vragen gaan stellen. Dan komt er verandering! Dan gaat de wind over de aarde waaien en blaast alles goed.

Verhalen uit de bijbel spreken ook over de wind als een symbool van de heilige Geest van God. Die Geest vernieuwt de aarde en zal eens alles weer heel maken. Sluit deze clip bij die bijbelse beeldspraak aan?

Dit is wat er volgens mij in deze clip gebeurt: 

Als we vragen gaan stellen, als we gaan beseffen dat het zo niet verder kan, als we ons gaan voorstellen dat het anders kan, dan… dan begint er iets te veranderen. Toch?

Oordeel, spot en beschuldigingen

Er klinken ook andere stemmen dan de stem van de ‘Koning van de pop’. Sommige stemmen roepen: pedofilie! Sommige stemmen spotten om de veranderingen aan zijn uiterlijk, aan zijn levensstijl en excentriek gedrag. Voor de rechter is hij vrijgesproken van de aanklachten en degene die hem beschuldigden hebben bekend dat het hen om het geld te doen was. (Zie hier voor meer info). Ook op YouTube zijn er mensen die na zijn dood nog van alles over hem moeten zeggen:

To hell with Michael Jackson! He was a sick-minded child molester who fell deep in to depression and dependency on heavy pharmaceuticals because he could no longer live or cope with the amount of times he slept naked with little children. Creating the moonwalk does NOT provide justification for child molestation, sorry.

In Maleisië, in de schaduw van de Petronas Towers, vult het overlijdensbericht van Michael Jackson de voorpagina.

Is dit provocerend bedoeld? Gebrek aan aandacht? Uit frustratie? Zelf slachtoffer geweest? Wie zal het zeggen? Maar waarom toch zo’n hard oordeel als je hem – naar alle waarschijnlijkheid – absoluut niet kende? Zoveel mensen wisten van alles over hem te vertellen: hoe gek hij was, hoe hij zich continu liet ‘verbouwen’ en vooral waarom hij dat deed. Als hij uitlegde dat hij een ziekte had, geloofden ze dat vervolgens ook niet. Maar wie weet er echt wat hij had en wat zijn motieven waren? De keer dat hij z’n baby over een balkon laat bungelen is natuurlijk onverantwoord, maar zijn alle mensen dan zelf zo verantwoord bezig dat ze een oordeel over hem kunnen vellen? Hij strooide met geld, maar welke snel rijk geworden miljonairs kennen niet problemen om goed met geld om te gaan?

Waarom moeten we toch zo over andere mensen oordelen? Michael Jackson was geen heilige, maar veel van zijn goede werk voor kinderen wereldwijd is nooit zo onder de aandacht gekomen. En blijkbaar heeft hij miljoenen geïnspireerd. Als je naar de reacties bij zijn clips op YouTube kijkt, is er een continue stroom van dankbetuigingen van mensen wereldwijd. Elke seconde reageert er wel iemand op één van zijn clips en dat gaat al dagen zo door.

De meeste critische stemmen zijn nu verstomd. Hij was ook maar een mens, blijkt wel. Net zo afhankelijk van medicijnen als de meeste Westerlingen en net zo sterfelijk als iedereen.

De stem van Michael Jackson

Ik heb nu genoeg aan zijn stem – die stem klinkt in zijn muziek, in zijn teksten, in zijn videoclips. Die stem klinkt ook nog op een andere manier – namelijk in een sentimenteel, naïef nummer als ‘Earth song’ dat mij toch tot denken en actie aanzet.

Zoals iemand op YouTube bij ‘Earth Song’ als reactie plaatste:

RIP MJ. We will change.

Die persoon heeft blijkbaar ook Michael Jackson’s stem gehoord.

Delen zijn overgenomen van mijn muziekblog ‘Muziek met Pit’.

Een oude man aan de piano blikt terug op zijn leven.

Een animatievideo van Aniboom met de schitterende, emotionele muziek van Yann Tiersen – oorspronkeliijk uit de film Amelie.

In de negentiger jaren leidde aartsbisschop Desmond Tutu van de Anglikaanse Kerk in Zuid Afrika de Waarheidscommissie die de verborgen gruwelijkheden van de apartheidsjaren het licht wilde laten zien. Journalist en dichteres Antjie Krog heeft een verslag van het werk van deze commissie in boekvorm uitgegeven: Country of My Skull (Nederlandse vertaling: De kleur van je hart). Een aangrijpend verslag waarin het geweld namen en gezichten krijgt. Geen gemakkelijke lectuur, maar het maakt wel duidelijk waartoe wij mensen in staat zijn.

De eerste getuige voor de Waarheidscommissie was Nohle Mohapi. Zij sprak over haar man, de ”black consciousness” activist Mapetla Mohapi. Hij is nooit meer levend gezien nadat de politie hem in 1976 arresteerden.

De tweede getuige was een voormalige gevangene van Robben eiland, Singqokwana Ernest Malgas, de laatste getuige. In zijn rolstoel – na een beroerte – sprak hij met moeite over zijn arrestatie, martelingen en de tijd op Robben eiland. 30 jaar in totaal heeft hij geleden onder arrestaties, gevangenisschap, huisarrest, aanslagen, martelingen en treiteringen.

Hij vertelde: “Ik werd continu in elkaar geslagen na mijn arrestatie, maar er was geen aanklacht tegen mij ingediend.” In 1985 is zijn huis in brand gestoken en is er zware chemische middelen over zijn zoon Simphiwe gegoten, die als gevolg daarvan overleed. Hoewel hij aangifte deed van deze aanval is er door de autoriteiten nooit actie ondernomen.

Iemand van de commissie vroeg of Malgas het zag zitten om over zijn martelingen te vertellen. Hij begon enkele gruwelijke details te vertellen, maar moest toen huilen.

Tutu, in zijn paarse kerkelijke gewaden, deed zijn handen voor zijn gezicht en huilde met hem mee. De hoorzitting voor die dag werd snel afgerond door een ander commissielid.

Tutu was niet de enige die moest huilen bij het horen van verhalen van gruwel en geweld. Veel getuigen, publiek en psychologische begeleiders konden hun tranen niet bedwingen.

“Het is heel traumatisch geweest. De verhalen die we gehoord hebben, hebben ons allen erg aangegrepen,” vertelde een woordvoerder - Phila Ngqumba - aan journalisten na afloop van de hoorzittingen. 

Een indrukwekkend gedicht van Ingrid de Kok vertelt over aartsbisschop Tutu’s reactie op de gruwelijke verhalen.

“THE ARCHBISHOP CHAIRS THE FIRST SESSION”

The Truth and Reconciliation Commission, April 1996, East London, South Africa

On the first day
after a few hours of testimony
the Archbishop wept.
He put his grey head
on the long table
of papers and protocols
and he wept. 

The national
and international cameramen
filmed his weeping,
his misted glasses,
his sobbing shoulders,
the call for a recess. 

It doesn’t matter what you thought
of the Archbishop before or after,
of the settlement, the commission,
or what the anthropologists flying in
from less studied crimes and sorrows
said about his discourse,
or how many doctorates,
books and installations followed,
or even if you think this poem
simplifies, lionizes,
romanticizes, mystifies.

There was a long table, starched purple vestment
and after a few hours of testimony,
the Archbishop, chair of the commission,
laid down his head, and wept.

That’s how it began. 

(From Terrestrial things: poems by Ingrid de Kok, Snailpress, Plumstead, South Africa, 2002)

Een teken van menselijkheid temidden van onmenselijke verhalen.

Enkele gedachten bij het lied “At My Funeral” van de Canadese rockgroep Crash Test Dummies, geschreven door één van de oprichters Brad Roberts.

I’m still young, but I know my days are numbered
1 2 3 4 5 6 7 and so on
But a time will come when these numbers have all ended
And all I’ve ever seen will be forgotten

Won’t you come
To my funeral when my days are done
Life’s not long
And so I hope when I am finally dead and gone
That you’ll gather round when I am lowered into the ground

When my coffin is sealed and I’m safely 6 feet under
Perhaps my friends will see fit then to judge me
Oh when they pause to consider all my blunders
I hope they won’t be too quick to begrudge me

Won’t you come
To my funeral when my days are done
Life’s not long
And so I hope when I am finally dead and gone
That you’ll gather round when I am lowered into the ground

If I should die before I wake up
I pray that the Lord my soul will take but
My body, my body – that’s your job

Well I can’t be sure where I’m headed after death
To heaven, hell, or beyond to that Great Vast
But if I can I would like to meet my Maker
There’s one or two things I’d sure like to ask

Won’t you come
To my funeral when my days are done
Life’s not long
And so I hope when I am finally dead and gone
That you’ll gather round when I am lowered into the ground

Een lied ter bezinning op je eigen begrafenis? De Crash Test Dummies hebben het geschreven en gezongen. Geheel eigen aan de Crash Test Dummies doen ze dat ook met enige humor: “Mijn dagen zijn genummer 1 2 3 4 5 6 7 en zo voorts.” Net als in hun andere liederen is er ook in dit lied een combinatie van humor en ernst, onzin en diepe inzichten.

Op YouTube is een video van ‘Heathywhodini” te vinden die bij dit lied gemaakt is. Het bevat beelden van begraafplaatsen over de hele wereld. Het lied en de beelden vormen samen een moderne versie van de oude wijsheid: ’Memento Mori’ – gedenk te sterven. Ons leven hier duurt niet lang – ons leven is beperkt- ons leven kent grenzen - en het is goed om ons daar bewust van te zijn. 

De tekst van Brad Roberst heeft een hele sociale lading. Ik ga er daarbij van uit dat hij dit lied voor zichzelf geschreven heeft. Roberts zegt: “Ik hoop dat je bij mijn begrafenis kunt zijn.” Een begrafenis met geen enkele aanwezige is een diep triest gebeuren. Roberts nodig alvast de mensen uit. Je weet nooit wanneer het zover is en hij heeft er graag mensen bij.

Hij haalt ook een stukje van een klassiek christelijk slaapgebed voor kinderen aan: “If I should die before I wake, I pray the Lord my soul to take.” Het is afkomstig uit een 18e eeuws Engels gebed waarvan de volledige tekst luidt:

Now I lay me down to sleep,
I pray the Lord my soul to keep;
Should I die before I wake,
I pray the Lord my soul to take.

Op Wikipedia staan ook andere versies, maar die negeren of moffelen de dood meestal weg. In de 18e eeuw was de dood een deel van het dagelijks leven en nog steeds hoort het bij het leven. Moeten we het dan wel wegstoppen, ook bij kinderen?

Roberts zegt vervolgens in zijn lied dat zijn medemensen voor zijn lichaam moeten zorgen, maar zijn ziel? Dat is een ander verhaal. Ook al blijkt uit het lied geen vastomlijnd geloof, er is wel degelijk een geloof in de ziel. Hij zegt dat hij niet weet wat er na dit leven met hem gebeurt: hemel, hel of de Grote Uitgestrektheid. Mensen uit vele godsdiensten hebben geen concrete aanwijzingen over een leven na dit leven. Maar mocht Roberts zijn Maker of Schepper ontmoeten, dan zou hij die Maker nog graag een paar vragen willen stellen.

Het christelijk geloof is in dit lied nog volop aanwezig, maar er worden vraagtekens bij gezet en andere opties overwogen. Roberts zegt zelfs dat hij niet zeker ’kan’ zijn van een leven na dit leven. Het traditionele christelijke geloof heeft daar trouwens wel ideeën bij. Er is een zekerheid door het sterven en de opstanding van Jezus uit de dood. En andere religies geven hun aanwijzingen, maar dan nog blijven er veel vragen.

Ik vind het wel heel herkenbaar dat elke gelovige zijn of haar Maker nog wel een paar vragen zou willen stellen. Hoe zit het eigenlijk met … ? En wat van …?

Maar wat je geloof of overtuiging ook is, dit lied is een goede manier om stil te staan bij onze sterfelijkheid en eens na te denken over een leven na dit leven. 

De documentaire ‘Celebrating Bird – The Triumph of Charlie Parker’ gaat over deze legendarische jazzsaxofonist. Aan bod komen zijn bijzondere talent, de moeilijke omstandigheden als zwarte muzikant in de Verenigde Staten, de ziekte van zijn kind  en zijn vroege dood. Tegelijk geeft de documentaire een heel sfeervol beeld van het Amerika van de jaren ’30 tot de jaren ’50 en samen met veel van zijn muziek maakt het deze documentaire tot een traktatie.

Animatie van Aniboom ‘This animation is about your life’ 

‘Liberia: An Uncivil War’ is een dramatische documentaire. Bij uitzending op tv heeft het een verpletterende indruk op me gemaakt. Een indringende blik in de Liberiaanse burgeroorlog, de Westerse onverschilligheid en het geweld dat volkomen willekeurig en zinloos is.

Deze documentaire staat in 6 delen op YouTube. (Engelse samenvatting: While Jonathan Stack filmed in Monrovia capturing the last months of President Charles Taylor’s regime, James Brabazon traveled with the LURD rebel army as they marched on the capital city. The filmmakers gained extraordinary access to both sides in the conflict and the film gives a palpable sense of life in a war zone.)

(Let op – de video bevat expliciete en schokkende beelden!)

(hieronder deel 3 dat vanaf 4.00 min de verschrikkelijke willekeur van een soldaat met een mortier laat zien.)