P I T T I G

Enkele pittige uitspraken van Theo Maassen – uit zijn shows Bepaalde dingen, Funktioneel Naakt, Neuk het Systeem en Tegen Beter Weten In:

1. Het enige wat wij nog echt tekort komen, dat is schaarste.
2. ‘Out of bed’ gel. Da’s gel dat moet je in je haar smeren als je net uit bed komt en dan zit je haar alsof je net uit bed komt…
3. Tweederde van de wereld lijdt honger, maar wij hebben Pedigree Fresh Bastard. Dat zijn brokjes voor honden die uit hun bek stinken. Het zal je maar overkomen: je hebt een leuke vrouw, een mooi huis, je kinderen doen het goed op school, maar je hond stinkt uit z’n bek!
4. Gewoon aardappelen, vlees en groenten. He, niks geen spaghetti of macaroni, of weet ik veel wat ze allemaal uit Marokko meeslepen.
5. En dat je in een lange rij staat en al twee koekjes uit een pak eet. En dat je bij de kassa komt en dat ze dan zeggen: ‘ja, da’s niet de bedoeling, hé meneer.’ Is niet de bedoeling. Wat nou ‘niet de bedoeling’? Wat nou ‘niet de bedoeling’? Als mensen hier alleen maar de boodschappen zouden doen die van tevoren de bedoeling waren, dan was deze hele winkel er niet geweest, ja!
6. Waar zouden wij nu zijn, als miljoenen jaren geleden, toen het allereerste beestje voorzichtig aan land kroop, dat die andere beestjes hadden geroepen: ‘Hee, da’s niet de bedoeling, hé.’
7. Een tijdje geleden was ik een beetje grieperig, toen had ik bij de drogist ‘ibuprofen’ gehaald. En daar staat op de verpakking, en dat is echt waar, daar staat: ‘Ibuprofen: Is niet geschikt voor mensen die overgevoelig zijn voor ibuprofen.’ “Euh, dokter, ik ben allergisch voor tomaten, maar kan ik dan wel gewoon tomaten eten of euh…”
8. Wij gaan er altijd maar zo heel arrogant, zo gemakshalve van uit dat wij dan het meest intelligente diersoort zijn op deze planeet.
9. Mos schijnt het meest succesvolle levende organisme te zijn. Mos! Heb ook altijd wel respect gehad voor mos. Ook omdat ze ondanks alle succes toch eigenlijk altijd heel gewoon mos zijn gebleven. Wij mensen moeten zo nodig evolueren.
10. Fontanellen – dat wil zeggen, dat schedelpannetje van zo’n ongeboren baby is nog niet helemaal dichtgegroeid… Een pasgeboren baby is letterlijk openminded. Alle informatie en alle prikkels komen ongeselecteerd en ongefilterd binnen. Een baby snapt ook nog helemaal niet dat die moeder en hij, dat het twee verschillende wezens zijn. Die ziet alleen nog maar het geheel. De baby ervaart de werkelijkheid zoals die echt is, maar waarin je nooit kan functioneren. En als je dan ouder wordt, nou dan groeit het langzaam dicht en dan zie je steeds minder het geheel. Dan ga je onderverdelen in partjes, je gaat oordelen. Goed, slecht, mooi, lelijk, wij, zij. Ik hoorde pas iemand zeggen: “Ik oordeel niet over mensen, maar dan moeten ze wel normaal doen.” Nah, dan weet je zeker dat het goed is dichtgegroeid!
11. In de evolutietheorie gaan ze er eigenlijk van uit dat de meest intelligente diersoort overleeft en zich voorplant. Nou, moet je voor de gein eens op zondag – op koopzondag – komen kijken in het centrum van Eindhoven. Dan zie je ineens het verschil tussen de evolutietheorie en de evolutiepraktijk!
12. Ik kan helemaal niet tegen veel mensen dicht op elkaar. Laatst een documentaire gezien over een concentratiekamp, dat zou ook niks voor mij zijn.
13. Wat is het verschil tussen een illegale Turk en een fles zonnebrandolie? Een illegale Turk is iemand van Turkse komaf, zonder geldige verblijfsvergunning en een fles zonnebrandolie – dat is zo’n fles met olie die de huid beschermt tegen de schadelijke gevolgen van de zon.
14. Ik heb nou 36 jaar poep ervaring en ik weet gewoon, afvegen na het poepen da’s onzin. Of je hebt een soort poep waarbij niks af te vegen valt. Koester die dagen! Of d’r zit wel iets aan je wc-papier én we weten allemaal: dat krijg je met wc-papier niet schoon! Da’s geen afvegen, da’s uitsmeren.
15. Ik vind ook – of je bruin bent of zwart of geel, van binnen zijn we allemaal blank.
16. Dat is toch idioot dat mensen gediscrimineerd worden alleen vanwege hun huidskleur en omdat ze misbruik maken van onze sociale voorzieningen?
17. De eerste mens komt uit Afrika. Dus van oorsprong zijn we allemaal Afrikanen. Alleen is er op een gegeven moment een groepje geweest en die heeft gezegd: “We gaan even verderop kijken. Even checken. Kijken of daar iets te doen is. Gaan jullie mee?” En die andere groep die heeft gezegd: “Nee, geen zin, we blijven hier.” Nou dat maakt me niet uit, dat moet iedereen zelf weten, maar ga dan achteraf ook niet zeiken: “We hebben zo’n honger.”
18. Mag ik jou iets vragen? Mag ik ‘jij’ zeggen? Jij!
19. Mijn opa en oma die hebben 5 jaar lang, in een piepklein keldertje, een joods gezin verborgen gehouden. 5 jaar. Tussen 1978 en 83.
20. Als je zegt “Alle Chinezen lijken op elkaar” dan is er altijd wel iemand in de buurt die zegt: “Ja, maar dat zeggen Chinezen dus ook over ons, hé.” En dan denk ik altijd van ja, zou dat nou echt zo zijn? Zouden Chinezen dat nou ook echt over ons zeggen? Ik geloof dat niet. En als dat wel zo is, is dat ook niet gewoon om iets terug te zeggen, van eh: “Jullie lijken op elkaar.” “Ach, jullie lijken zelf op elkaar!” Dat is zo kinderachtig. Diep van binnen weten Chinezen toch donders goed dat ze ontzettend veel op elkaar lijken. Zo zijn ze toch ook aan die spleetogen gekomen? Die lopen over straat, en dan is het: “Is dat nou Cheng of Chong?”
21. Over Jezus: het is toch te gek dat wij een profeet hebben die je belachelijk kan maken. Alleen al daarom vind ik hem superieur.
22. Als fundamentalisten toch eens wisten wat ze misten.
23. Ik vind dat sneu van die mensen die geloven zonder een grijntje twijfel. Bij de christenen heb je ze ook. Van die mensen die bidden en die leven vroom, gaan naar de kerk, zodat ze in de hemel komen. Hé. Weten ook al precies hoe het daar d’r uitziet. Ik denk, hou nou toch op man, wat weet je er van? 
24. Ik denk, dat als d’r een God is, dan denk ik dat het gewoon ónze God is. Allah, die bestaat ook, maar dat is ook gewoon onze God, maar dan doet ie een typetje.
25. Ik heb ook al doodsbedreigingen gehad, man. Via mijn website. Echt hele teksten, jongen, dat ze me gingen afmaken. Er stonden zoveel spelfouten in dat ik dacht, jongen, maak nou maar eerst eens je middelbare school af.
26. Wetenschappers hebben ontdekt dat wij maar 15% van onze hersencapaciteit benutten. Dan denk ik ja, als dat zo is, dan benutten die wetenschappers ook maar 15% en wie zegt mij dan dat zo’n onderzoek klopt?
27. Want je weet Henk, jij bent niet zomaar een vriend, jij bent mijn allerbeste vriend. Dat mag je rustig weten. Daar schaam ik m’n eigen niks voor. Als ik je nodig had, dan was je er. Als ik je niet nodig had, dan was je er ook, maar goed. Doet er niet toe, Henk.
28. Eigenlijk zouden ze jou hier ter plekke kapot moeten schieten. Ik weet dat ik nou misschien aggressief overkom, Henk, maar je moet goed begrijpen dat het niet persoonlijk bedoeld is.
29. Ik had pas een reünie van de lagere school. Toen was ik met een meisje aan het praten bij wie ik in de klas had gezeten en die was een ontzettende fan van Whitney Houston. Haar eerste dochtertje had ze ook zo genoemd. Het hele dorp sprak er schande over. Is natuurlijk ook een beetje ongelukkig gekozen naam, want ja, wat krijg je dan: ”Hoe heette gij.” “Wit nie.”
30. Filosofen – dat zijn mensen die de hele dag nadenken over de zin van het leven. Nou, ik weet niet wat de zin van het leven is, maar het is zeker niet de bedoeling daar de hele dag over na te denken. Dus als filosoof zit je altijd fout. Dat is dan mijn filosofie.
31. Het zou me wel leuk lijken om één dag filosoof te zijn. Gewoon één dag. En dan hopen dat je vriendin aan je vraagt: “Waar zit je aan te denken?” En dat je dan gewoon kunt zeggen: “Ja, ik zat te denken dat volgens mij niet de moraliteit de vooruitgang van de samenleving bepaalt, maar juist haar immoraliteit en haar verdorvenheid. De vitaliteit of de verandering van de samenleving is nooit beheerst geweest door het goede of het deugdzame in de ideeële en de platonische zin van de moraal of in de objectieve zin van de wetenschap en techniek. De sturende impuls is de losbandigheid; of het nu die van de beelden, de ideeën of de tekens is, dat maakt niet uit. De rationele systemen van de moraal beheersen alleen de lineaire evolutie, hun zichtbare geschiedenis. Maar de fundamentele energie, die zelf deze dingen aandrijft, die komt volgens mij heel ergens anders vandaan.” Kijken of ze dan nog zo’n grote bakkes heeft!
32. Tegenwoordig is het al zo, dat als je beweert dat alle Joden systematisch uitgeroeid moeten worden, dan ben je onderhand al een anti-semiet.
33. Nou, ik persoonlijk vind, als je toch echt wilt dat anti-semitisme ophoudt te bestaan, dan kun je toch ook gewoon stoppen met dat semitisme? Keppeltje af, borrelnootjes erin, lekker tv kijken, klaar!
34. Dat oude testament, man, hoe oud is dat wel niet? Het is allemaal vertaald, maar wat weten we ervan? “God keek naar de aarde en Hij zag dat het goed was.” Misschien staat er wel: “God keek naar de aarde en dacht: ‘t is wel goed zo’. Het zou een hoop verklaren!
35. Wat is liefde? Kunt u mijn eigenbelang zo inpakken dat het een cadeautje lijkt?
36. Als ik ergens benieuwd naar ben wat betreft de toekomst, dan is het wel hoe ze in de toekomst terug zullen kijken naar deze tijd. Ik heb geen idee waar wij ons nu eigenlijk bevinden.  Zijn we de weg kwijt of is er eigenlijk helemaal geen weg? Is dat juist de moeilijkheid, dat je steeds op een punt zit waar nog nooit iemand is geweest. Achteraf, ja, “achteraf is het mooi wonen,” zeggen we in Eindhoven.
37. Een paar jaar geleden hield ik woedende tirades over de mobiele telefoon. Weet je, en nou ben ik blij dat ik dadelijk op de terugweg mijn meisje kan bellen hoe het is gegaan. Wat moet ik vanavond gaan afzeiken als de kans groot is dat ik het over twee jaar omarm?
38. Mensen hebben natuurlijk nooit geweten waar ze zich bevonden. Tijdens de 80-jarige oorlog zei echt niemand na 40 jaar: “Hé-hé, we zitten op de helft, phieou.”
39. Dat is het mooie van rampen. Dat opeens kraakhelder wordt wat belangrijk is en wat niet belangrijk. Volgens mij is er nog nooit iemand geweest die midden in een bomaanslag zat, ergens in een winkelcentrum, met rook, brokstukken, ledematen, die zich een weg naar buiten probeerde te banen en iemand zag liggen en dacht: “Oh, die schoenen, hé, die kunnen echt niet!”
40. Waar die hele jihad over gaat, is dat zij willen dat wij allemaal moslim worden. Weet je, en ik zit steeds vaker te denken, waarom eigenlijk niet? Laten we gewoon allemaal moslim worden, dan weten zij ook niet meer wat ze moeten doen! En dan zijn we echt met veel!
41. De vrijheid van meningsuiting. Ik wordt helemaal schijtziek van die hele vrijheid van meningsmening. Hele televisieprogramma’s worden er mee volgepland. Iemand heeft dan een mening en oohh, iemand anders heeft nog een andere mening. Het enige wat die vrijheid van meningsuiting doet, is dat elke mening totaal betekenisloos wordt. Afschaffen, en wie dan nog z’n bek open durft te trekken, daar wil ik wel naar luisteren. Dan wordt het interessant. Ik denk dat als Jezus nu terug zou keren op aarde en hij zou een gloedvol betoog houden voor een mensenmenigte, ik denk dat het helemaal geen impact zou hebben. De enige reactie die hij zou krijgen was: “Ja, dat is jouw mening.”
42. Als vrouwen er nou echt zo’n moeite mee hebben dat ze onderdrukt worden door mannen, dan moeten ze onderhand maar een keertje aangeven door wie ze dan onderdrukt willen worden.
43. Vrouwen hebben maar één fornuis en da’s een gasfornuis!
44. Berry van Aerle: hij was ook een beetje naiëf. Hij dacht altijd dat die man die bij blessures het veld in kwam rennen met zo’n zak water en een spons, dat dat dan de sponsor was.
45. Toen Berry van Aerle 10 jaar lid was van PSV heeft hij dan een quartz horloge gekregen met inscriptie. Hadden ze er “Seiko” in gegraveerd. Hadden ze gezegd dat het Berry in het Japans was… Zielig hé.
46. Waarom is er geen milieuspotje met Berry in de hoofdrol? Dat je hem ziet lopen in zo’n voetbalstadium, die groene grasmat. Dat ie dan de kamera inkijkt en zegt: “Ja, kijk eeh. Vroeger als ik dan gepasseerd werd, door een tegenstander bijvoorbeeld, dan maakte ik een sliding. Terwijl ik wist dat het gras daar kapot van ging.”
47. Het enige goeie wat er uit Amsterdam komt, is de trein naar Eindhoven.
48. Casperina, heb je ook wel eens als je een tijdje niet gegeten hebt, dat je een beetje zo’n hongerig gevoel hebt in je maag. [ja] Heb ik ook! Heb ik ook! Heb je ook dat je je soms best wel goed voelt, soms niet zo, en soms een beetje er tussen in. [ja] Heb ik ook! …Ik heb het idee dat het best wel klikt tussen ons…
49. Mijn vriendin heeft me bedrogen. Vorige week vertelde ze dat ze was vreemdgegaan… maar ja, dat blijkt dan helemaal niet waar te zijn.
50. Mijn buurmeisje die is echt model, hé. Die heeft ook op de voorpagina van de Veronica gids gestaan. Die is echt mooi, maar ontzettend simpel. Die is echt, ja, heel… Nou weet ik wel, dat moet ook simpel zijn. Zo staat het ook in het woordenboek. Bij model: “Vereenvoudigde weergave van de werkelijkheid.”
51. Alle gekheid op een stokje, of zo, moet je dadelijk maar even kijken.

“I would love to have the faith that it took place in seven days, but … I have thoughts and that can really fuck up the faith thing – just ask any catholic priest.”

In het tijdschrift Newsweek van 3 november 2008 heeft de journalist Sharon Begley een boeiend en uitdagend artikel geschreven over onze hersenen, hoe we denken en wat daarbij een rol speelt. Het artikel hieronder is een vertaling, selectie, samenvatting en bewerking van het originele artikel. De kopjes en foto´s zijn er door mij bijgevoegd. Onder mijn post staat de link naar het oorspronkelijk en volledige artikel, dat nog meer voorbeelden bevat, bijvoorbeeld over de ‘ontdekkingen’ van de arts Walter Semkiw over reïncarnatie. Op de website van Newsweek is een interessant interview met Semkiw te zien.

Als de onderzoekers en boeken eerstehands informatie bevatten, is het artikel tweedehands en bevat deze post dus derdehandse informatie… Wees gewaarschuwd! Maar ik vond dat het artikel zoveel informatie op een rij zette, dat ik het de moeite waard vind om er stukken van te vertalen en mijn opmerkingen en vragen aan toe te voegen.

Je ziet wat je wilt zien

In 1854 verdween de 25 jarige sir Roger Tichborne bij Brazilië op zee. De ontroostbare moeder Lady Tichborne kon niet aanvaarden dat haar zoon dood was. Twaalf jaar later nam een man uit Australië contact met haar op en zei dat hij Roger was. De man werd meteen op kosten van Lady Tichborne naar Engeland gehaald. Toen hij arriveerde bleek hij zwaar overgewicht te zijn, waar Roger mager was. Roger had een tatoeage op zijn arm, de man geen enkele. Die had wel een moedervlek op zijn bovenlichaam, maar Roger had die juist niet. Roger had blauwe ogen, de man bruine. Desondanks aanvaardde Lady Tichborne de man als haar zoon en gaf hem een royale jaarlijkse uitkering. Uiteindelijk hebben rechtszaken vastgesteld dat de man een bedrieger was.

Hoop won het van de feiten voor Lady Tichborne, maar dat gebeurt volgens het Newsweek artikel heel vaak. We denken soms dat onze hersenen de werkelijkheid opbouwen op basis van wat ze zien, maar dit klopt volgens nieuwe onderzoeken niet. Wat we zie, horen en voelen is in onze hersenen ondergeschikt aan hogere systemen, bijvoorbeeld systemen die onze aandacht en emoties regelen. Als we ergens geen aandacht voor hebben, ‘zien’ we het ook niet. Ook al zien onze ogen het eigenlijk wel, we slaan het niet op. En soms willen mensen - bewust of onbewust – zo graag iets zien, dat ze het ook gaan zien.

Wetenschappers die het paranormale bestuderen kwamen er al snel achter dat geloof een open geest – een open verstand – veronderstelt. Daarbij worden de feiten niet bepaald door de oren, ogen en de tastzin, maar door emoties als hoop en wanhoop. Ook is er een continue heen-en-weer beweging tussen de delen van onze hersenen die gegevens verwerken en de delen die met onze emoties te maken hebben. Daardoor kunnen we bijvoorbeeld in een angstige situatie beter horen. Maar het kan ook onze zintuigen overrompelen, zoals bij Lady Tichborne.

Alles onder controle?

In een eeuw van wetenschap lijkt het geloof in bovennatuurlijke en paranormale zaken voor sommigen vreemd, maar we leven  niet alleen in een tijd van wetenschap, maar ook van angst, economische stress, sociale omwentelingen en door de toegenomen mobiliteit zijn we vaak bij familie en vrienden vandaan. Zulke tijden worden in de regel vergezeld van een toenemend geloof in astrologie, buitenzintuigelijke waarnemingen en paranormale gebeurtenissen. Het kon wel eens de behoefte aan controle zijn in een wereld die voor de enkele mens volledig onbeheersbaar is geworden.

Mensen die het idee hebben dat ze de controle op het leven verliezen, zien vaak meer patronen in de chaos en zijn meer vatbaar voor samenzweringstheoriën, dan mensen die denken dat ze wat controle over hun leven hebben. Bruce Hood, een onderzoeker aan de psychologische faculteit van de Universiteit van Bristol heeft een boek geschreven ‘Supersense: Why We Believe in the Unbelievable’. Hij stelt: “Wanneer mensen het idee hebben dat ze de controle kwijtraken, worden ze vatbaar voor het zien van patronen in een poging om een of andere vorm van organisatie aan te brengen.”

Kanizsa driehoek. Hoewel er geen witte driehoek is, 'zien' onze hersenen het wel. De witte driehoek wordt automatisch ingevuld.

Grote godsdienstige opwekkingen komen ook vaak voor in roerige tijden. Deze perioden leidden ertoe dat ons verstand verklaringen gaat zoeken. Michael Schermer, president van het Genootschap voor Sceptici en auteur van het boek “Why People Believe Weird Things” zegt: “Het verstand keert zich vaak tot het bovennatuurlijke en paranormale voor troost. Ze krijgen dan het gevoel dat er over hen gewaakt wordt (engelen) of dat ze verbonden zijn met een grotere werkelijkheid dat buiten de problemen van deze wereld ligt (geesten).”

Nu de wetenschap het bovennatuurlijke vervangt door het natuurlijke en uitlegt  hoe onweer en planeten ontstaan, zoeken mensen naar nieuwe bronnen van mysterie en verwondering. Een topper daarbij is het idee van ontvoerd worden door buitenaardse wezens.

Ontvoerd door aliens

Susan Clancy, psychologiestudent aan de Universiteit Harvard, bestudeerde de verhalen van enkele ‘ontvoerden’. Het viel haar op hoe normaal de mensen waren die deze verhalen vertelden. Het waren gerespecteerde, werkende, goed-functionerende mensen. Ze waren heel gewoon, behalve wat betreft hun overtuiging dat kleine wezens met grote ogen hen in een ruimteschip meegenomen hebben.

Zo was er een man – een massagetherapeut – die meerdere keren ontvoerd is en zo’n goede relatie kreeg met een van de buitenaardse wezens dat een tweeling geboren werd. Hij vertelde dat hij die kinderen helaas nooit meer gezien heeft.

Deze ‘ontvoerden’ leiden volgens verschillende studies niet aan een bekende psychische kwaal. Ze zijn alleen erg gevoelig voor valse herinneringen en fantasie, zijn creatief en denken heel beeldend. Maar deze eigenschappen worden gedeeld door velen die nooit een klein groen mannetjes hebben ontmoet.

Zo’n 40 procent van de Amerikanen gelooft dat het mogelijk is dat aliens iemand ontvoeren. Een behoorlijke stijging ten opzichte van 25 procent in the 80-er jaren.

Er is een opvallende overeenkomst bij deze ‘ontvoerden’: ze zijn niet geneigd wetenschappelijk na te denken. De studente Clancy vroeg aan de ‘ontvoerden’ of ze begrepen dat er ook zoiets was als slaapverlamming waarbij iemand zich nog niet kan bewegen, maar waarbij de droom tijdens het wakker worden het bewustzijn nog beïnvloed. Ja, zeggen de ontvoerden, maar dat geldt niet voor hen. En als Clancy de ontvoerden vertelt over de invloed van nachtmerries, impotentie, bloedneus, eenzaamheid, pijnlijke plaatsen of het wakker worden en zien dat je pyjama op de vloer ligt niet persé met aliens te maken hoeft te hebben? Ja, zeggen ze dan, maar de ontvoering voelt voor hen als de beste verklaring. Het wetenschappelijke principe dat de eenvoudigste verklaring vaak de juiste is, komt de ‘ontvoerden’ als buitenaards over.

We zijn allemaal irrationeel

Maar irrationele redeneringen zijn niet alleen aan een enkele groep toebedeeld. We zijn allemaal meer irrationeel dan rationeel. Zo spelen emoties bij verkiezingen een grotere rol dan een analyse van wat de partijen hebben bereikt en hun stellingnames. We zijn als mensen meer gehecht aan betekenis en een doel in ons leven dan aan logica en de werkelijkheid.

Uit onderzoeken aan de Universiteit van Chicago blijkt bijvoorbeeld dat eenzaamheid een belangrijke factor is waarom mensen zich met het paranormale bezig gaan houden. In een onderzoek kregen deelnemers een zogenaamd ‘persoonlijksonderzoek’. Sommigen deelnemers werd daarna verteld dat de onderzoekers uit hun antwoorden konden afleiden dat ze later weinig vrienden en sociaal geïsoleerd zouden zijn. Daarna bleken deze deelnemers in verder onderzoek eerder te geloven in geesten, engelen, de duivel, wonderen, vloeken en God, dan de deelnemers die verteld werden dat hun persoonlijkheidsonderzoek wees op vele toekomstige vrienden.

In onze hersenen is er een deel (de hogere parietal lobe ?) dat onderscheid aanbrengt tussen het lichaam en de wereld daarbuiten. Als je niet weet waar je lichaam ophoudt en de wereld begint kun je nog niet eens door een kamer lopen. Maar andere delen van de hersenen zetten dit onderscheidingsvermogen soms uit. Het gebeurt als we in slaap vallen, tijdens sex, maar ook bij intens gebed en meditatie. Als we niet meer onderscheiden tussen onszelf en de wereld, dan passen de hersenen zich daarbij aan en geven een gevoel van eenheid en verbondenheid. Dan voelt het alsof je deel bent van een groter geheel. Dit kan tot allerlei geloofsovertuigingen leiden.

Liz Gould uit Palmetto, Florida, laat een aardappelschijfje zien dat ze in een zak chips vond. Ze gelooft dat het een afbeelding is van de maagd Maria. (Brian Blanco/Bradenton Herald/KRT)

Dan is er nog het gegeven dat onze ogen en oren nooit elk aspect van een object kunnen omvatten. De hersenen vullen daarom de ontbrekende delen aan of vullen de lege delen op.

Het 'gezicht van de duivel' in de rook van de brandende WTC gebouwen.

Het komt ook veel voor dat we patronen zien in toevalligheden. Je denkt aan iemand en dan gaat de telefoon net en is die persoon aan de andere kant. Maar hoe vaak denken we aan mensen en worden we niet gebeld. Welke ervaring zullen we beter onthouden – de keer dat iemand belt, of de keer dat niemand belt? De hersenen kunnen beter zaken en ervaringen herinneren die onze overtuigingen bevestigen dan degene die ze onderuit halen.

Voordeel in de evolutie

Sommigen zeggen dat dit in de evolutie is ontstaan. Als je geen verband legt tussen een slang en gevaar verlies je je leven, maar een foutief verband — tussen bijvoorbeeld dansen en regen — betekent alleen maar tijdsverlies en dat is veel minder erg. Zo is er een ‘overschot aan foutieve verbanden’ overgebleven.  Klopgeluiden in een leeg huis worden verbonden met geesten; hallucinaties worden tot buitenaardse wezens.

Het grootste gevaar voor onze voorouders waren levende wezens: dieren en andere mensen. Dat heeft ons zo gevormd dat we daardoor zelfs leven aan levenloze dingen toekennen. Professor Hood uit Bristol neemt bij lezingen als voorbeeld altijd een vest mee. Hij vraagt wie $40 zou willen verdienen door het vest te dragen. Meestal steken alle toehoorders hun hand omhoog. Als Hood daarna vertelt dat het vest ooit door een beruchte moordenaar is gedragen, verdwijnt bijna elke hand weer. Hood zegt: “Mensen zien het kwade als iets fysieks — zelfs voelbaar — dat het vest kan infecteren alsof het luizen zijn.”

Als mensen geloven dat het niet-fysieke over kan gaan in de fysieke wereld wordt het idee van geesten en zielen die verschijnen ook beter voor te stellen. Van daaruit is het maar een kleine stap om te geloven dat  een dof geluid in een leeg huis een voetstap is.

Volgens sommige onderzoekers hebben we in de evolutie een hypergevoeligheid ontwikkeld voor de aanwezigheid van levende wezens. Als we een rots zien dat op een beer lijkt, dan is het beter om aan te nemen dat het een beer is. De ‘het leeft’ optie is dus altijd veiliger in het evolutieproces. We zijn dus geneigd om al snel ergens iets levends te zien of te bemerken.

Zelfs in de eerste weken als baby kunnen we al vormen, contouren en hoeken zien. Onze hersenen zijn er sterk op gericht om gezichten te herkennen. En het is dan geen grote stap naar het herkennen van Maria in een aardappel.

Waarom zijn er nog sceptici?

Sharon Begley vraagt zich tot slot van het artikel nog af: Als onze hersenen door de evolutie zo gehecht zijn geraakt aan het zien van leven en paranormale activiteiten, waarom zijn er dan eigenlijk sceptici ? Waarom zijn er mensen die er niet in geloven ? Het kost toch aardig wat om tegen de meerderheid in te gaan, de aantrekkingskracht van het geloof te weerstaan, met alle voordelen die daarbij horen: samenzijn, gemeenschap, troost bij verlies,en sterven en een doel in een zinloos, ongevoelig universum.

Een voordeel voor de sceptici ligt volgens Sharon Begley in een gevoel van intellectuele superioriteit. Het geeft voldoening om op de horden gelovigen te kijken en tot de conclusie te komen dat ze allemaal idioten zijn en er dan van genieten dat jij dat niet bent. Nog een ander doel voor sceptici ligt in het zoeken van onsterfelijkheid door wat ze bereikt hebben.

Alleen jammer, zegt de journaliste Sharon Begley, dat ze daarbij zo’n sterke tegenstander als de menselijke hersenen hebben.

1. Niet alles wat we zien is ook waar! De uitdrukking: ‘Eerst zien, dan geloven’ is niet echt een betrouwbare maatstaf. Het is net zo goed ‘eerst geloven en dan zie je het.’
2. Mensen kunnen zich behoorlijk wat indenken en voorstellen. Het is goed om altijd wat sceptisch te zijn bij wonderlijke verhalen.
3. We gaan volgens mij nog heel wat ontdekken in de hersenen en de werking ervan. De vragen die dat oproept konden wel eens uitdagender zijn voor het christelijk geloof dan de wetenschap van Copernicus en Galilei en de filosofie van Schopenhauer en Nietzsche.
4. Ik kon mezelf wel in een aantal voorbeelden herkennen: soms iets levendigs in een object zien (het Walt Disney-Pixar bedrijf maakt er een levensdoel van), maar ik weet ook niet of ik het vest van de beruchte moordenaar had willen dragen. Ik denk van wel, maar ik vermoed dat ik toch wel iets moet wegslikken. 

Enkele van mijn vragen bij dit artikel:

1. De evolutie wordt gebruikt om onze aanleg voor irrationele en paranormale verschijnselen te verklaren, maar het had evolutionair gezien toch ook zin dat we nuchter en redelijk waren? Zo vergaarden we kennis en zo hebben onze hersenen zich verder ontwikkeld. Waarom wordt het geloof dan alleen door de evolutie verklaard en is de rede niet ook te relativeren tot een  evolutionair proces? Het lijkt hier net of de sceptici met hun denken niet door de evolutie zijn voortgebracht…
2. Als onze hersenen zo beïnvloed worden door emoties, zingeving en betekenis, zijn de sceptici er dan wel vrij van? Wat dat betreft vind ik Sharon Begley’s einde heel goed waar zij zich afvraagt waarom er sceptici zijn, als onze hersenen zo op het paranormale zijn aangelegd. Maar ik zou nog wat verder willen gaan dan Begley. Hoe weten we dat de sceptici niet ook beïnvloed zijn door de emoties en hun zoektocht naar betekenis? Waarom zouden die aspecten alleen bij gelovigen spelen en niet ook bij hen die bepaalde wetenschappelijke overtuigingen aanhangen ? De wetenschappelijke wereld een beetje kennende, spelen trots, angst, status, een minderwaardigheidsgevoel, wraak, haat en nijd daar een grote rol.
3. Sommige verhalen over geesten en verschijningen zijn wel erg overtuigend. Enige tijd geleden was er een serie over paranormale verschijnselen op Discovery Channel: The Haunting. Het zouden daar ware gebeurtenissen zijn die op verhalen uit het echte leven zijn gebaseerd !? De enkele aflevering die ik heb gezien kwam niet als onzin over en er werden nogal wat deskundigen en getuigen bij gehaald. Of kijk eens op Discovery’s Investigation website over Haunted Places. Of naar christelijke verhalen over demonie, zoals de artikelenserie Kerk en demonie van Lieuwejan van Dalen voor de website Kerkblad van het Noorden van de Christelijk Gereformeerde Kerken. Niet echt een kerk die bekend staat vanwege hun aandacht voor demonie en bezetenheid. Is dat allemaal maar door onze hersenen ‘ingevuld’ ?
4. Door meditatie, gebed, sex en in slaap te vallen wordt ons onderscheidingsvermogen tussen ons lichaam en de buitenwereld uitgeschakeld, zeggen bepaalde onderzoekers. Daardoor voelen we ons dan deel van een groter geheel en krijgen we een gevoel van eenheid en verbondenheid. Dit leidt weer tot religieuze overtuigingen. Maar is er dan helemaal niet zoiets als eenheid en verbondenheid? Is dat alleen de uitschakeling van een bepaald vermogen in onze hersenen of is het ook iets wat we in andere delen van onze hersenen vast kunnen stellen? We kunnen toch ook beredeneren dat we erg op andere mensen lijken en bij elkaar horen? In een kerkdienst, bij een voetbalwedstrijd en tijdens een wetenschappelijke conferentie kan er toch ook een besef zijn dat we verbonden zijn ? En vanuit het oogpunt van het christelijk geloof en van veel andere religies kunnen we toch ook vinden dat alles om en in ons geschapen is en daardoor kunnen voelen en weten van een enorme verbondenheid tussen alles wat er is?

Dit zijn zo maar wat punten en vragen die bij me bleven hangen. Misschien vul ik deze post later wel weer aan of wordt het gewijzigd. Voor nu eerst deze informatie en dat vind ik al heel wat om over na te denken.

• Het artikel is geschreven samen met Karen Springen en Kurt Soller.
• Zie het volledige artikel: http://www.newsweek.com/id/165678
• Als dit je interesseert kijk dan zeker ook op de pagina Video naar Dan Ariely ‘Hebben we controle over onze beslissingen?’