P I T T I G

Anton de Wit

Ik vind het een hele eer dat Anton de Wit, wiens blog ik al tijden volg, die meerdere boeken heeft geschreven en zeer belezen is, op een stukje van mij heeft gereageerd. En dan ook nog zo uitgebreid!

Het begon allemaal met een bericht over Joan Elkerbout die een interreligieuze (interfaith) kerk wilde beginnen waar plaats is voor alle godsdiensten. In het artikel Tien bezwaren tegen de interreligie -  bleek heel duidelijk dat Anton de Wit die kerk — zacht gezegd — niet zo’n zinnig idee vond. Maar ik vond zijn argumenten niet zo zinnig en heb daar aandacht aan besteed in een artikel Wat is er mis met interreligieusiteit? – een discussie met Anton de Wit. Hij reageerde daar weer op.

Ik kan het nu met hem eens worden, maar dan hebben we beide ongelijk… Daarom ga ik er nog verder op in.

Waarom is dit belangrijk?

Ik vind het waardevol om tijd aan dit onderwerp te besteden, omdat ik geloof dat dit onderwerp van het grootste belang is voor de toekomst van ons land en onze wereld. Hoe gaan we met elkaar om? Hoe gaan we met elkaars religies om? Kiezen we de weg van afsluiting en afstoting, verkettering en strijd? Of proberen we open te zijn en van elkaar te leren? Bij Anton de Wit proef ik iets van het eerste, bij de interreligieuze kerk het tweede.

Het is maar een proeverij van mij, ik heb het hele gerecht niet gegeten en er zal verschil van smaak zijn… Dus ook bij mijn opmerkingen moet nog een korreltje zout. Maar er komt niets op tafel als je niet ergens begint, dus ik duik de keuken van deze discussie in en ga roeren in een aantal belangwekkende punten.

Religies vergelijken: mag dat?

Joan Elkerbout

Ik vergeleek de verschillende godsdiensten in de interreligieuze kerk met allerlei soorten sport. De één zit bij voetbal, de ander houdt van hockey, allemaal doen ze aan sport (religie). Het is nu meestal zo dat er gezegd wordt dat “voetbal” (bijv. hindoeïsme) geen echte sport is, maar alleen onze eigen handballers (de christelijke godsdienst). Zo zegt Joan Elkerbout eigenlijk dat iedereen aan sport (religie) doet. Er zullen in die interreligieuze kerk mensen zijn die het meer in de stilte (schaken) en anderen meer in de daden (volleybal) zoeken.

Anton de Wit vindt dit argument juist zijn positie sterker maken. Hij vindt dat je de religies niet met elkaar kunt vergelijken en vraagt zich af welke sport ze dan beoefenen?

Maar waarom kun je religies niet vergelijken? Elke religie en levensbeschouwing geeft invulling aan het leven, biedt een weg naar de zin van het leven, een weg naar iets wat het dagelijkse leven en de dood overstijgt en laat in de volgelingen zien welk effect het heeft. Daarin zijn ze zeker wel te vergelijken (pace Chesterton). In de praktijk gebeurt het ook. Vele voormalige katholieken en protestanten horen van andere mogelijkheden, wegen de opties tegen elkaar af en kiezen nu voor een agnostisch en postmodern leven en geloof. En G.K. Chesterton doet het zelf ook door de God van de Aboriginals te vergelijken — zelfs te vereenzelvigen — met de God van de christenen.

De Rooms Katholieke Kerk als onvergelijkbaar neerzetten (zoals Anton de Wit in navolging van Chesterton doet) is terecht. Er is geen kerk precies zoals de Rooms Katholieke. Maar aan de andere kant is het ook niet terecht. Er zijn toch ook Oosters-Orthodoxe en Protestantse kerken? En hoewel ze verschillen, kun je die toch allemaal ‘kerk’ noemen? En hetzelfde met religie. Er zijn er vele en ze verschillen enorm, maar ze beoefenen allemaal hun religie. Het specifieke sluit het algemene niet uit.

Anton de Wit’s argument lijkt een beetje op die oude reclame van Heinz waarin de mensen tegen elkaar zeggen: is er een andere ketchup dan? Natuurlijk, Heinz ketchup heeft een unieke smaak, maar er zijn echt nog meerdere soorten ketchup. Zo is Joan Elkerbout’s “sportclub” met verschillende soorten “sporten”, nog steeds een sportclub. Ze beoefenen ‘sport’.

Een suggestie aan Anton de Wit: ga eens naar zo’n grote  sportschool of sportclub en vraag welke sport ze daar beoefenen. Als ze dan zeggen ‘vele soorten sport’ zeg dan, nee, jullie moeten toch één soort sport beoefenen? Kijk dan eens hoe ze je aankijken. Zo kijk ik ook bij jouw kritiek op mijn sport-vergelijking.

Iedereen knutselt er op los

Anton de Wit is helaas niet ingegaan op een voor mij belangrijk punt.  Als hij de “knutselspiritualiteit” van de interreligieuzen onzinnig vindt, stel ik daar tegenover dat zijn spiritualiteit ook bij elkaar geknutseld is. Ons christelijk geloof, zoals wij dat vandaag in Nederland geloven en beleven, heeft grote invloed ondergaan van de germaanse godsdienst, het griekse denken en vele filosofische stromingen van de laatste eeuwen. Elke gelovige heeft dus al een geknutselde spiritualiteit. En met het aanbod dat wij krijgen van ouders, school en televisie stelt elke Nederlander (onbewust) wat samen uit allerlei stromingen.

Daarom geloof ik niet dat iemand er zeker van kan zijn dat hij of zij de ware versie van het geloof heeft. De meeste mensen staan daar sowieso nooit bij stil. De door mij opgevoerde “gewone gelovigen” Gert en Mies ook niet. Zij mogen volgens Anton de Wit dan wel “midden in de traditie staan”, maar welke traditie bedoelt hij dan? De Rooms Katholieke traditie als een eenduidige traditie beschouwen is theoretisch wel leuk, maar praktisch een droombeeld. De eenheid is ver te zoeken — de Dominicanen in Zwolle zijn echt wel anders bezig dan de paus zelf. Trouwens, die Dominicanen lijken meer op Joan Elkerbout’s interreligieuze kerk dan op de Rooms Katholieke kerk die Anton de Wit ons in zijn artikel voorspiegelt. Dé kerkelijke traditie is niet aan te wijzen. Als het zo duidelijk is wat de traditie inhoudt, hoe kan Anton de Wit ons dan zo’n brede katholieke kerk voorschotelen in zijn ‘K-factor’ test ?

Mijn verwijzing naar het geloof van Gert en Mies, die zich helemaal niet bewust zijn van alle invloeden op hun traditie, bedoelde ik niet paternalistisch, maar als constatering. Ik houd me erg bezig met deze vragen over religie en culturele invloeden, maar anderen echt niet. Daar zijn ze geen stuiver minder waard om. Integendeel: gewoon leven is misschien wel een grote wijsheid?

Maar in een samenleving waarin informatie over allerlei godsdiensten en visies snel en makkelijk te vinden is, wordt het steeds moeilijker om de grenzen van een “zuiver geloof” te bewaken. Dat ondervonden de missionarissen en zendelingen van vroegere eeuwen ook al. In het contact met andere religies raakten zij onder de indruk van de wijsheid, gedachten en levensstijl van de mensen die zij ontmoetten.  En bewust of onbewust kwamen zij onder invloed van de lokale cultuur en religieuze gedachten. Het is niet voor niets dat de kerk er heel anders uit ziet in Afrika, dan in Zuid Amerika, Azië of in Nederland. Er is nou eenmaal invloed van de omgeving en wij kunnen onszelf niet volledig afsluiten.

Een interreligieuze kerk met harde termen afserveren op hun spiritualiteit, alsof wij de waarheid in pacht hebben en niet zelf ook knutselen, daar pas ik dus voor.

De kleuren zwart en wit zijn onmenselijk

Anton de Wit zegt:

Het valt me op dat mensen die, zoals Peter, grijstinten graag tegenover zwart-witdenken plaatsen, soms lijken te vergeten dat zwart en wit wel degelijk reëel bestaande kleuren zijn. Zonder zwart en wit zou er überhaupt geen grijs bestaan. En de theorie van de interreligie is gewoon volledig zwart, er is niks grijs aan. Of misschien kan ik beter zeggen dat de interreligie juist volledig grijs is, en het bestaan van zwart en wit niet tolereren kan.

Het kleurenspectrum erbij halen als ik zeg dat wij niet zo zwart wit moeten denken, is overgaan van de ene betekenis naar de andere. Met zwart en wit bedoelde ik geen kleuren, maar stelligheid en “zeker weten”. Natuurlijk bestaan de kleuren zwart en wit en zijn ze nodig voor grijs, maar mijn punt is of er 100% zekere kennis van “God”, “het geloof”, “de traditie”, de “waarheid” is ? Wie gaat mij dat omschrijven? Hans Küng (de dissidente en geniale theoloog), Richard Dawkins (de fanatieke atheïst), Karl Barth (de protestantse ‘kerkvader’ van de 20e eeuw), de Dalai Lama of paus Benedictus XVI?

Ik geloof dat zwart en wit aan God zijn voorbehouden, niet aan mensen. En een kerk of groepering “volledig zwart” noemen is de plaats van God innemen. De oerzonde, zo je het wilt, waar volgens het verhaal de duivel Eva en Adam toe verleid heeft. Dan is de orthodoxie niet zo voorzichtig en tolerant meer, zoals Anton de Wit ons doet voorspiegelen. Als hij bij een ander punt de religieuze stroming van de Katharen aanhaalt als ketters, dan weten velen dat die orthodoxie toen vooral onvoorzichtig en intolerant was… En de woorden die Anton de Wit in zijn argumenten gebruikt, dragen aan de onvoorzichtigheid en intolerantie bij.

Tradities en openheid

Maar, zegt Anton de Wit, anders dan een ‘knutselspiritualiteit’ zorgt een traditie er voor dat we geconfronteerd worden met dingen waar we het niet mee eens zijn.

Ik kan, ik noem maar wat, moeite hebben met bepaalde passages uit de brieven van Paulus, maar op gezette tijden worden die passages toch voorgelezen in de kerk. Of ik dat nu leuk vind of niet. Ik zie dat als een groot voordeel, ook om niet op eigengereide dwaalwegen te verdwalen. Steeds opnieuw moet ik me toch weer tot elementen uit de traditie verhouden, waardoor mijn eigen gemakkelijke gelijk bevraagd blijft worden, en ik gedwongen wordt steeds op een nieuwe manier naar zaken te kijken. In een knutselspiritualiteit is die voortdurende confrontatie en herbezinning niet noodzakelijk aanwezig, eerder niet dan wel.

En even verderop:

Ik vind de visie die Peter naar voren brengt heel behartigenswaardig. Noem het maar ‘agnostiek’: de intuïtie dat je als mens beperkt bent in je begrip van de grote waarheden, en dat je daarom bescheiden moet zijn, en ook open moet staan voor andere visies, enzovoort. Maar welbeschouwd tref ik die houding of intuïtie helemaal niet aan bij de interreligie. Die riekt veel meer naar de tegenovergestelde positie: de gnostiek, die zich het best laat omschrijven als de arrogante aanname dat jij en jouw kleine clubje ‘ingewijden’ de volledige waarheid in pacht hebben.

Ik denk dat hij gelijk heeft wat betreft de stelligheid van veel gnostici en new agers. Daarmee brengt hij een goede nuancering in mijn betoog aan. Deze ‘zachte gelovigen’ doen ook harde en stellige uitspraken, net zoals degene die zij verfoeien.

Maar geldt het ook voor Joan Elkerbout? Ik weet niet of Anton de Wit zich verdiept heeft in haar visie, maar als je op de site Vrouwen in de Media het profiel van Joan Elkerbout bekijkt, komt het op mij niet erg stellig over. Ik proef er geen “wij-kennen-de-volledige-waarheid” houding.

Kan een mening van Anton de Wit er ook naast zitten?

Er is meer aan de hand in bovengenoemde uitspraken van Anton de Wit:

• Hoe weet hij dat confrontatie en herbezinning niet noodzakelijk aanwezig zijn in de interreligieusiteit? Zijn gnostici goedgelovige mensen? Houden interreligieuzen zich niet bezig met andere meningen? Ik denk dat zij zich juist veel meer bezighouden met andere meningen en visies dan een gemiddelde kerkganger. Alleen al doordat zij zich zowel in het hindoeïsme, het christendom en het boeddhisme interesseren, worden zij geconfronteerd met vele verschillende inzichten.

• Heeft Anton de Wit zo’n grenzeloos vertrouwen in de traditie, dat hij gelooft dat de confrontatie met de traditie  een noodzakelijk goede uitwerking heeft? Ik denk dat je menig mens de brieven van Paulus 100 keer kunt voorhouden zonder dat ze het gaan geloven! En de grootste uitwerking die de “traditie” de afgelopen 50 jaar heeft gehad is dat velen de katholieke en protestantse kerk verlaten hebben. Openheid naar andere meningen is niet voorbehouden aan één traditie.

• Daarnaast worden er in de kerk veel bijbelgedeelten nooit voorgelezen. Ook de kerk zelf maakt een keuze uit haar traditie, een soort knutselspiritualiteit. Hooguit bieden de kloosters nog een uitvlucht, aangezien sommigen nog wel de bijbel in z’n geheel doorlezen. Maar juist bij bezoeken aan kloosters in Nederland merkte ik dat de monniken en nonnen een grote openheid naar interreligieusiteit hadden…! (Zie ook het lijstje met personen hieronder)

• En de gnostiek die volgens Anton de Wit is als een “klein clubje ingewijden die de volledige waarheid in pacht hebben” staat volgens mij tegenover de kerk die als “groot clubje de volledige waarheid in pacht hebben.”  Als je de gnostici zo weg kunt zetten, dan lukt mij dat even gemakkelijk met de Rooms Katholieke kerk. Daar zit niet zoveel verschil tussen…  Maar ik betwijfel of alle gnostici zo betweterig zijn als Anton de Wit doet voorkomen. Anton de Wit’s voorbeeld van de Katharen is erg lastig, omdat we eigenlijk alleen de Rooms Katholieke visie hebben. De Kathaarse geschriften zijn vernietigd. Het is alsof je over 1000 jaar je informatie over de islam ontleent aan de uitspraken van Geert Wilders. Het lijkt me trouwens beter voor Anton de Wit’s betoog om het blik met de Rooms Katholieke behandeling van “ketters” dicht te laten…

De zaligheid van niet-weten

Ik blijf er bij dat wij niet zo veel zeker weten, in de wetenschap niet, maar ook in het geloof niet. Ik moet denken aan deze “internetbumpersticker”:

“Fanatieke agnositici:
ik weet het niet en JIJ WEET HET OOK NIET!”

Wat dat betreft zit ik — op dit moment in mijn leven — dichter bij de houding van fanatieke agnostici dan van fanatieke gelovigen. Zolang ik me kan herinneren merk ik dat ik zoveel niet weet. En de laatste jaren begin ik steeds meer te beseffen dat mijn achtergrond, mijn karakter, mijn genen, mijn hormonen, mijn opleiding en mijn omgeving enorme invloed hebben en gehad hebben op wat ik denk en geloof.

Iedereen heeft een andere achtergrond etc. en komt dus tot andere gedachten en een ander leven. Tijdens mijn verblijf in Afrika, Azië en Europa heb ik ontmoetingen gehad met boeddhistische monniken, animistisch volksgeloof, evangelische christenen, pinkstergemeenten, zware gereformeerden en rooms katholieke kerken. Daar heb ik gezien hoe verschillend mensen denken en leven en hoe groot de verschillen zijn in cultuur en religie. Dat heeft er bij mij voor gezorgd dat ik snel relativeer en nuanceer.

Ik vind de stelligheid en uitgesprokenheid van Anton de Wit’s visie op de interreligieuze kerk ook niet een begaanbare weg voor de toekomst. Ik geloof meer in bescheidenheid. Ik probeer dan bescheiden te zijn en daartoe roep ik ook Anton de Wit op. Pittige taal over interreligie is best leuk, maar net als met gerechten kan het soms ook té pittig zijn.

———————

Enkele rooms katholieke schrijvers die zich intensief met andere godsdiensten hebben beziggehouden en er hele andere ideeën dan Anton de Wit op nahouden of nahielden:

• Thomas Merton
• Arnulf Camps
• Hugo Enomiya Lasalle
• William Johnston
• Anthony de Mello
• Dom Bede Griffiths
• Dom Aelred Graham
• Ruben L.F. Habito
• Matthew Fox
• Thomas Keating

De EO heeft een cabaretprogramma “Lopen over het Water” stopgezet vanwege zware protesten uit de conservatieve achterban. Ik ben daarop wat gaan zoeken en stuitte toen wonderlijk genoeg op deze brief van een hoofdduivel tegen zijn hulpduivel (met veel dank aan C.S. Lewis).

Beste Galsem,

De conservatieve christenen van Nederland hebben een heldendaad verricht. Zij hebben er door hun protesten voor gezorgd dat het EO-programma “Loopt een man over het water” werd stopgezet. Het was ook al heel gevaarlijk voor ons aan het worden. De uitgenodigde cabaretier Guido Weijers had zich al verdiept in het Marcus evangelie en had als atheïst een stap richting de EO en het geloof willen zetten (zie hier). Mensen hadden over Jezus gesproken en ze hadden die boodschap kunnen horen op een manier die ze begrijpen en waarderen. Wie weet welke gevolgen dat had kunnen hebben en wat een werk dat jou en mij als duivels had bezorgd?!

Gelukkig zijn daar dan de conservatieve christenen die met hulp van de EO leiding de interesse van Guido Weijers voor het christelijk geloof de kop in weten te drukken. Gelukkig dat zij hebben verhinderd dat er in Nederland over Jezus wordt gesproken. Gelukkig dat zij ervoor zorgen dat er nu in heel niet-christelijk Nederland om christenen kan worden gelachen als hyper-gevoelige mensen die bang zijn voor een andere mening. En dat zij tot en met de oudejaarsconference van Guido en jaren daarna een heel negatief beeld van het christelijk geloof hebben weten te promoten. Wat een doorbraak voor ons werk!

En heel knap, die conservatieve achterban van de EO hoeft daarvoor geeneens een enkele aflevering gezien te hebben. Zij hebben hun mening al gevormd op basis van veronderstellingen, een voorgevoel, vermoedens, een hoop roddel en een paar vooroordelen over cabaretiers zonder ook maar iets van de definitieve uitzending gezien te hebben!

Galsem, je hoeft deze keer niets te doen, want de EO leiding en de conservatieve christenen hebben er al voor gezorgd dat Jezus deze keer niet ter sprake komt. Nou ja, Hij komt wel ter sprake, maar dan op een manier waar wij van smullen! Een manier waarbij de vooroordelen over “christenen” en “cabaretiers” weer bevestigd worden. En je weet het, beste Galsem, vooroordelen zijn — zoals de Engelsen zeggen — ons (geroosterd) brood-en-boter.

je liefhebbende oom,

Schroefstrik (of zoals je Engelse collega’s zeggen: Screwtape)

In een volgend bericht geef ik mijn commentaar op deze schokkende brief.

Op Goedgelovig, één van mijn favoriete websites, las ik tot mijn schok en verbazing het bericht ‘gristenen oefenen in mortuaria’. Een super-gelovig groepje christenen genaamd Extreme Prophetic (xp) heeft het idee opgevat om voor doden in mortuaria te gaan bidden, zodat ze weer tot leven zullen komen. Ze willen daarmee “gehoorzaam zijn aan de bijbel”. Daarmee wijzen ze op bepaalde teksten en lezen die op hun ‘bijzondere’ manier.

Volgens mij doen de mensen van Extreme Prophetic in hun onbezonnen enthousiasme meer kwaad dan goed. Zulke extravagante en onpastorale acties hebben grote gevolgen voor de nabestaanden. Eerder heb ik de gevolgen van zulke ‘wonderlijke uitspraken’ al gemerkt. In fanatieke charismatische organisaties, zoals onze Nederlandse TRIN, worden uitspraken gedaan als “iedereen die bij Jezus komt, zal genezen”, verwachtingen gewekt van grote wonderen en beloften gedaan van voorspoed en gezondheid.

Hoewel ik hun enthousiasme voor God niet wil temperen en zie dat ze ook veel goede dingen proberen te doen, wil ik ze toch wel wijzen op de gevolgen van zulke uitspraken. Die gevolgen ben ik tegengekomen in het pastoraat en in het onderzoek ‘Ooit evangelisch‘. Mensen die grote problemen kregen toen ze niet genazen – mensen die verstoten werden, omdat ze “niet genoeg geloof hadden, want anders was je wel genezen”. Ja, echt!

Zo kwam ik nog een diep tragisch verhaal tegen. Een meisje met aids geloofde dat ze door God genezen was, stopte met de medicijnen en verkondigde overal haar genezing, maar stierf toch: 

“Door mijn geloof in Jezus ben ik van de ziekte genezen en heb ik geen [aids] remmers meer nodig.” (bron: de Surinaamse krant De Ware Tijd van 20 april 2009 — je moet je aanmelden om dit bericht in het archief te kunnen lezen. De tekst staat ook in deze reactie bij een artikel op de website Goedgelovig.)

Haar ‘geloof’ werd haar fataal.

Met zulke verhalen in mijn achterhoofd wilde ik dus wel meewerken aan een artikel in de krant Trouw over TRIN: “Een nieuwe ster aan het firmament“. Ik heb niets tegen Mattheus van der Steen, de pr-man Jop van der Bijl of wie dan ook bij TRIN. Ik zie ze als medemensen en medegangers op de weg van geloof. Ik heb ook niet alle antwoorden en weet het ook niet allemaal, maar ik ben wel bang voor de gevolgen van bepaalde extreme uitspraken en kom graag op voor de kwetsbare mensen die zitten met twijfel, ziekte en problemen.

Een tekst als Markus 16:17-18 wordt vaak door de super-gelovigen aangehaald.

…Degenen die tot geloof zijn gekomen, zullen herkenbaar zijn aan de volgende tekenen: in mijn naam zullen ze demonen uitdrijven, ze zullen spreken in onbekende talen, met hun handen zullen ze slangen oppakken en als ze een dodelijk gif drinken zal dat hun niet deren, en ze zullen zieken weer gezond maken door hun de handen op te leggen.’ (NBV) Zie voor kanttekeningen bij deze verzen het blokje onderaan dit bericht.

Op de Goedgelovig website deed ik als reactie op het artikel over de mortuaria-gristenen – en de hele discussie die het uitlokte — het volgende ‘pittige’ voorstel (ik ben zo vrij geweest mijn eigen spelfouten te corrigeren…):

Dit topic maakt nogal wat los. Sommigen herkennen in het enthousiasme van de Extreme Prophectics hun wens dat we allen meer open zullen staan voor God en zijn machtige daden zullen gaan ervaren.

Anderen hebben hier grote vragen bij.

Ik wil het volgende voorstellen:

Iedereen die in de komende opwekking van TRIN gelooft, in wonderen en genezingen en opstandingen uit de dood, – ga er mee aan de slag, zorg dat je zelf helemaal overtuigd bent, geef er alles voor, zorg dat je 100% heilig leeft, ga bidden, genees zieken, doe doden opstaan. Jullie visie op God is zodanig dat niets deze wonderen kan tegenhouden.

En als Ruitje, Rob, John, Job 28:28, Aafke en ik (en sorry dat ik niet iedereen noem) [de mensen die kritische opmerkingen bij de wonderlijke aanpak van Extreme Prophetic en anderen plaatsten, PITTIG] vervolgens zien dat al die wonderen plaastvinden zullen we waarschijnlijk tot inkeer komen.

Als het [de wonderen, genezingen en opwekkingen] niet gebeurt, dan ligt het aan jullie. Dan weten we meteen dat jullie niet genoeg geloof hadden, niet heilig leefden of Gods Woord niet serieus namen, ok?

Misschien dat sommigen dan zelfs denken dat jullie inderdaad ongelijk hadden?

(oh, wacht even, dit wordt al 100 jaar door extreme Pinksterbroeders verkondigd en het gebeurt nog steeds niet, maar misschien zijn ByHisSpirit, TRIN en vele anderen wel echt iets heel nieuws en stijgen zij uit boven alles wat er in de geschiedenis van kerk en wereld is gebeurd?)

Daarna heb ik hier nog een pittig voorstel aan toegevoegd, geïnspireerd door een foldertje van fanatieke moslims (zie hier) en de woorden uit Markus 16:

Als alle extreme prophetics nou op een plein gaan staan, nieuwscamera’s er bij en dan allemaal iets heel giftigs gaan drinken. Als het gif hen dan niets doet, zijn we ook snel overtuigd van hun interpretatie van de bijbel. Ze doen er dan geen anderen kwaad mee (zoals de nabestaanden van overleden in de mortuaria).

En er zijn verhalen dat het gif-drinken-zonder-gevolgen gebeurde! Bisschop Eusebius van Caesarea, tevens geleerde en historicus uit de 4e eeuw, vertelt in zijn ‘Kerkgeschiedenis’ (3:39) over Justus Barabbas, die gif dronk en geen gevolgen ervan ondervond, vanwege ‘de genade van de Heer’. Dat ‘genade van de Heer’ klinkt wel wat anders dan Extreme Prophetic’s ‘staan op de beloften van de bijbel’, maar goed. 

Ik ben heel benieuwd hoeveel ‘gezalfde sprekers, genezers en evangelisten’ dit zouden doen: ‘gif drinken als vorm van evangelisatie’. Ik heb zo’n flauw vermoeden dat ze het makkelijker vinden om genezing en zelfs opwekking uit de dood aan anderen te beloven dan het zelf toe te passen. Ik heb het idee dat ze er makkelijker mee om gaan wanneer het de levens van anderen betreft, dan wanneer hun eigen leven op het spel zou staan.

Misschien ben ik nu te scherp? Als je dat vindt, hoor ik het graag. Maar ik vind de manier waarop sommige — let wel: sommige — charismatische en evangelische evangelisten en gebedsgenezers bezig zijn nog veel scherper naar alle zieken en nabestaanden toe.

Dus mijn oproep aan alle extreem charismatische ‘healers’, ‘evangelisten’ en ‘sprekers’: als je al sommige zinnen uit Markus 16 “toepast”, is gif drinken dan niet hét evangelisatiemiddel voor jou? Er zijn twee mogelijkheden: of je overtuigt velen van je boodschap, of je gaat rechtstreeks naar de hemel — klinkt dat niet als een win-win situatie? Ik zou zeggen: probeer het gewoon eens… of in jullie taal: ‘neem die stap in geloof’.

 ————————————

Kanttekeningen bij Markus 16:9-20

Degene die deze teksten gebruiken om op te roepen tot genezing en wonderen gaan er aan voorbij dat deze tekst in de oudste en meest betrouwbare handschriften van het Markus evangelie niet te vinden is. Het evangelie eindigt daar met vers 8:

Ze gingen naar buiten en vluchtten bij het graf vandaan, want ze waren bevangen door angst en schrik. Ze waren zo erg geschrokken dat ze tegen niemand iets zeiden.

Op dit blog is interessante (engelstalige) informatie over het toegevoegde einde te vinden. Een verwijzing naar de verzen 9-20 komen we voor het eerst tegen in bronnen uit ongeveer 150 n.Chr. — wat niet wil zeggen dat ze niet ouder kunnen zijn, maar dat weten we gewoon niet.

De verzen 9-20 zijn volgens de standaardvisie een poging van christenen uit latere tijden om het einde wat op te pimpen. Het kan zijn dat het evangelie ophield met vers 8 of dat het oorspronkelijke einde verloren is gegaan.

Ik heb trouwens ooit een indrukwekkende preek van ds. Langhout (toen nog Hervormd predikant in de Andreaskerk van Putten) gehoord, waarin hij vertelde dat vers 8 juist een heel mooi slot voor het evangelie is. Zal nog eens kijken of ik die preek ergens terug kan vinden.

Jaren en jaren geleden heb ik van mijn vader een foldertje te zien gekregen. We woonden toen nog in Zuid Afrika en het foldertje kwam uit de plaats Durban. Het was van de Islamic Propagation Centre International waar Ahmed Deedat (inmiddels overleden, maar in die kringen wereldberoemd) vol enthousiasme bezig was met het uitdragen van zijn Islam-versie en het aanvallen van christelijke leerstellingen en overtuigingen.

Het foldertje zette mij erg aan het denken. Het getuigt wel van humor, maar vooral van scherpte.

Het foldertje is ook ideaal te gebruiken voor extreme charismatische evangelischen en evangelisten die genezingscampagnes houden en de grootste genezingen beloven.

Ik lees het blog van publicist en blogger Anton de Wit regelmatig en met veel plezier. Ik heb zijn k(atholiek) factor survey gedaan. Hilarisch, diepzinnig en ijzersterk – een aanrader! 

Nu weer heeft hij een prikkelend artikel geschreven: Tien bezwaren tegen de interreligie. Ik begon er meteen aan – maar werd deze keer bijzonder teleurgesteld. Ik ga ervan uit dat zijn artikel provocerend en prikkelend bedoeld is en de stellingen overdreven zijn, want anders is het ver beneden zijn gebruikelijke hoge peil. Zijn uitnodiging aan het eind om aanvullingen te geven, heb ik maar gezien als een uitnodiging om er op te reageren, want het riep heel veel reacties bij me op.

Aanleiding voor zijn artikel is Joan Elkerbout, gediplomeerd ‘interfaith minister’, die een kerk voor alle godsdiensten wil beginnen. Van new agers tot moslims en van witte heksen tot christenen zijn er welkom. Anton de Wit zegt dat het mooi klinkt, maar het beslist niet is. Chargerend (?) zegt hij: “Het is je reinste waanzin, deze ‘interreligie’. En ik zal je tien goede redenen geven waarom.”

En dan komen zijn 10 argumenten. Stuk voor stuk ga ik ze langs, want volgens mij slaan ze de plank compleet mis. Sterker nog – ik denk dat er heel veel wordt stuk geslagen. Ik moet daarvoor veel van zijn blog aanhalen, ik hoop dat je het niet erg vindt, Anton.

1. Een religie kun je niet stichten.
Religieuze tradities … hebben tijd nodig om tot wasdom te komen, en kunnen vaak pas in retrospectief, na verloop van enige eeuwen, als een religieuze traditie worden aangeduid. We praten weleens over ‘religiestichters’ als we het hebben over mensen als Jezus, Boeddha en Mohammed, maar feitelijk is dat een misleidende term. Deze mensen zijn niet op een goede dag een eigen religie begonnen. Het zal mevrouw Elkerbout ook niet lukken. Sektes, die kun je wel oprichten. Haar ietsistische ‘kerkgenootschap’ zal ook sektarisch blijken.

Allereerst vind ik het uitermate vergezocht dat een religie niet gesticht kan worden. Hij noemt wel voorbeelden als Boeddha, maar geen argumenten. Toen Boeddha met zijn prediking begon, was dat toch het begin van een nieuwe religie? Wanneer begint een religie anders? Na verloop van enige eeuwen? Dan is het christelijk geloof pas in de zesde eeuw of zo ontstaan? Wat voor argument is dit?

Maar het zeer voor de hand liggende punt van mw. Elkerbout wordt sowieso helemaal overgeslagen. Zij wil helemaal geen religie stichten! Zij wil een interreligie. Ze bouwt voort op fundamenten van andere religies. En wat sektes er nou weer mee te maken hebben? Kerken, sekten, religies, je kunt ze volgens mij echt wel allemaal oprichten. Daarvoor ken ik veel te veel religies en “oprichtingsverhalen”. Slechte argumentatie.

2. De interreligie veegt ongelijksoortige grootheden op één hoop.
De grote religieuze tradities — christendom, jodendom, islam, hindoeïsme en boeddhisme — zijn bij nader inzien al zeer ongelijksoortig… Dat we ze allemaal onder de noemer ‘religie’ scharen heeft meer met ons gebrekkige onderscheidingsvermogen te maken, dan met daadwerkelijke overeenkomsten tussen die tradities. Maar de interreligieuze sekte wil zelfs ook zieltjes winnen onder niet-religieuze wereldbeschouwingen als het humanisme, of dwaze knutselspiritualiteiten als wicca en new age. Dat is een beetje als een voetbalclub samenstellen uit handballers, tennissers, judoka’s, synchroonzwemmers, darters, schakers, voetbalkijkers en postzegelverzamelaars.

Kom, kom, elke godsdienst is een samenraapsel van verschillende elementen. Het Jodendom heeft haar invloed ondergaan van Kanaänitische en Hellenistische stromingen. Ook in het christendom kom je Joodse, Germaanse en Griekse invloeden tegen. Anton de Wit schrijft natuurlijk provocerend (hoop ik), maar “knutselspiritualiteiten” – dat doen we allemaal. Niemand, maar dan ook niemand, leeft volgens alle geboden uit de bijbel. A.J. Jacobs heeft dat vermakelijk aangetoond door een jaar volgens alle richtlijnen van de bijbel te gaan leven (proberen in ieder geval). Zie hier voor zijn verhaal. We knikkeren een hoop aan de kant, omdat het niet in onze cultuur past, omdat we theologische redenen bedenken dat we ze nu niet meer toe hoeven te passen, maar die redenen blijken ook nooit waterdicht. Anton de Wit geeft hiermee de suggestie dat mensen volgens een zuivere godsdienst kunnen denken en leven, maar dat getuigt van weinig mensenkennis, godsdienstkennis en klinkt mij zelfs een beetje eng in de oren. 

Trouwens, Elkerbout wil geen voetbalclub samenstellen uit handballers, tennissers, enz. Zij wil een sportclub samenstellen uit voetballers, handballers, enz. En als je de postzegelverzamelaars uit Anton de Wit’s misplaatste voorbeeld er ook onder wilt laten vallen, dan richt Elkerbout een groep vrijetijdbesteders op. Wat meer scherpzinnigheid in je voorbeelden, graag.

3. Van alles wat is van alles niets.
In een traditie staan betekent ook: een focus aanbrengen, een keuze maken voor een bepaalde weg, en die ten einde doorlopen. Spirituele monogamie kun je het noemen. De spirituele polygamie van de interreligie zal leiden tot vervlakking. Wanneer je van alles wat tot je wil nemen, leer je in feite geen enkele traditie echt kennen.

Welk gewoon mens leert zijn eigen traditie dan wel ten volle kennen? Voor Mies op drie-hoog en Gert van hiernaast is de “traditie” onbekend terrein. En zelfs voor geleerden en theologen is er nog veel te ontdekken in hun eigen traditie. En elke traditie kent vele stromen.

Daarnaast ben ik er volledig van overtuigd dat zij wel degelijk een focus maken en een bepaalde weg kiezen:  voor tolerantie bijvoorbeeld. Voor het besef dat wij nietige mensen niet alles kunnen weten en dus principieel open moeten staan voor andere visies en religies. Deze argumenten van Anton de Wit zijn vol van zwart – wit denken en hebben volgens mij weinig met de grijze tinten van de werkelijkheid te maken.

4. Interreligie is per definitie nihilistisch.
Religieuze tradities draaien om kernen van waarheid en waarde. In een interreligie mogen die natuurlijk niet beleden worden. Ik mag als interreligieus kerkganger bijvoorbeeld niet zeggen dat Jezus Christus de weg, de waarheid en het leven is, want de persoon die naast mij in de banken zit kan daar wel eens heel anders over denken. Daarom moet iedere gelovige die lid wil worden van de sekte der interreligieuzen het meest wezenlijke aspect van zijn geloof loochenen of in ieder geval voor zich houden. De interreligie zelf kan dus geen kernen van waarheid of waarde bevatten, en is dus ten diepste nihilistisch.

Als iemand geen kernen van waarheid in de interreligie aan kan wijzen, vermoed ik dat er niet echt over nagedacht is of dat de negatieve houding de gedachten volledig ingekleurd hebben. Ik kan zo een paar kernen van waarheid in deze interreligieuze traditie bedenken: zie mijn reactie bij punt 3, bijvoorbeeld bescheidenheid en tolerantie. Het besef dat geen enkel persoon en geen enkel systeem het allemaal door kan hebben. Dat je open wilt staan voor andere meningen, andere visies, andere religies.

5. Interreligie is louter esthetiek.
Religieuze tradities zijn altijd inclusief; ze kennen gebruiken, een leer, ethische richtlijnen, rituelen, een eigen esthetiek, sociale en metafysische visies, enzovoort. Al die zaken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In de interreligie worden de tradities ontdaan van hun normatieve aspecten, ontdaan van hun dogmatiek, ontdaan van hun sociale en metafysische aanspraken. Alleen de esthetiek blijft dan over, waardoor de tradities in feite als kaartenhuizen uit elkaar vallen en er niets overblijft dan pure kitsch. Mooie, gepolijste ritueeltjes, mooie tegeltekstjes, maar geen enkele inhoud.

Wat negatief en eenzijdig! 

Hoe kunnen er zoveel verschillende christelijke stromingen bestaan die het prima volhouden terwijl ze zaken loslaten die volgens Anton de Wit “onlosmakelijk verbonden zijn.” Dit betoog haalt zijn hele “k-factor survey” (zie boven) onderuit waarin juist aandacht was voor hele verschillende benaderingen!

En altijd, in elke kerk en religie en persoonlijk geloof, worden bepaalde normen, dogma’s, sociale en metafysische aanspraken verkozen boven anderen. Dat is wat er altijd gebeurt in elk systeem en elke religie. Iedereen kiest de bijbelteksten die hem of haar meer aanspreken. Dat verandert per generatie, per eeuw. Leer en ethiek is in elke kerk door de tijd heen veranderd. Kom nou. En heeft deze interreligieuze stroming geen gebruiken, dogmatiek en ethiek? Ik hoef maar even mijn oor te luisteren leggen bij groepen en bewegingen als die van Elkerbout en ik krijg een massa aan gebruiken, dogma’s en ethische richtlijnen: openheid, waarde van de mens, waarde van alle leven, respect voor andere meningen, etc. etc. etc.

Richard Dawkins (ik luister graag naar mijn tegenstanders) heeft hier ook ijzersterke ideeën over. Bekijk het hier.

6. Interreligie is behaagziek.
Dit is een verwijt dat ook andere ‘nieuwe religies’ te maken is; ze zijn hoogst eclectisch, pikken alleen maar die elementen uit de grote tradities die hen goed uitkomen. Echte religieuze tradities daarentegen kennen altijd een grote diversiteit aan inzichten, wijsheden, gebruiken en dogma’s, waarvan sommige ons allerminst zullen behagen. Maar daardoor worden wij wel voortdurend uitgedaagd om ons eigen gelijk te bevragen. Als de Ietsige God van de Interreligie al functioneert als een stem van het geweten, dan klinkt die stem opmerkelijk veel als de stem van de individuele gelovige zelf. Hij of zij zal kortom nooit fundamenteel bevraagd of uitgedaagd worden zijn gedrag te veranderen, maar steeds slechts bevestigd worden in de eigen opvattingen, gedragingen en gewoonten.

Dit is inderdaad een groot gevaar en daar heb je een goed punt, maar blijkens de kerkgeschiedenis geldt dit evenzeer voor de kerk! De kerk van het jaar 1000 pikte ook die elementen uit de bijbel die haar aansprak. En ik doe dat ook en ik heb nog nooit iemand ontmoet die dat niet deed. Anton de Wit scoort geen doelpunt hier, nee, hij mist het doel volledig.

7. De bron is troebel.
Waarom zou men een interreligie willen stichten? Alleen maar uit besluiteloosheid en angst om andere mensen buiten te sluiten. Maar dat is natuurlijk een twijfelachtige basis, een troebele bron. Er kan geen echte bezieling of religieuze verdieping van uit gaan. Het is politiek-correcte buikkramp die leidt tot multireligieuze diarree.

Iets niet begrijpen = iets is niet goed? Waarom willen ze die interreligie? Is dat alleen maar uit besluiteloosheid? Alleen maar uit angst? Ik kan ook een vurig pleidooi houden voor precies het omgekeerde: Het vasthouden aan traditie en kerk komt voort uit besluiteloosheid en angst! De kerkleden kunnen en durven niet zelf te denken, niet buiten de gebaande wegen te gaan en zijn bang voor de gevolgen. Sla menig boek van ex-christenen en ex-fundamentalisten er maar op na en je hoort deze verhalen. En dan is het evenzeer voor de kerk een twijfelachtige basis dat leidt tot religieuze diarree…!? De nare woorden maken dit stukje meer dan prikkelend.

8. Interreligie doodt de tradities die het zegt te verenigen.
Als iedere christen, boeddhist en moslim lid zou worden van deze sekte, zouden het christendom, boeddhisme en de islam de facto ophouden te bestaan. Natuurlijk zijn religieuze tradities nooit hermetisch afgesloten stromen die geen invloed van andere tradities kennen, maar ze houden wel hun eigen dynamiek, hun eigen bronnen en wortels. Interreligie snijdt de takken af van de verschillende bomen van religieuze tradities. Je krijgt dan misschien een mooie en diverse takkenbos, maar dat boeket kan natuurlijk nooit wortel schieten.

Ik begin al wat moedeloos te worden bij zoveel chargerende onkunde. Elke godsdienst ontwikkelt zich. Het christelijk  geloof van Paulus is echt niet hetzelfde als het christelijk geloof van Johannes Paulus II. Er is nogal wat bijgekomen en afgegaan in al die eeuwen. Er worden in de interreligieusiteit gewoon meer bronnen geraadpleegd. De geschriften van Boeddha en het Tibetaanse Dodenboek kregen pas aandacht in het Westen door de ‘new age’ hippies. Was dat dan de dood voor die geschriften? Je krijgt er in de interreligieusiteit een aantal bronnen bij en dit ineengevlochten groepje bomen kon wel eens sterker zijn dan je vermoed?

Het samenvloeien van godsdiensten bestaat trouwens al eeuwen en eeuwen lang als je de gnostiek, katharen, new age er toe rekent. En de samenvloeiing van Germaanse godsdienst met het christelijk geloof was ook zeer diepgaand. Denk maar aan onze Germaans-christelijke Kerst(mis) viering tot op de dag van vandaag. Dit betoog klinkt me erg fundamentalistisch in de oren en dat bedoel ik niet als compliment.

9. Interreligie doodt interreligieuze dialoog.
Het gesprek tussen gelovigen van verschillende tradities is altijd moeizaam. Het vergt geduld, voorzichtigheid, deemoed, nauwkeurigheid en respect. Interreligie is van een wezenlijk andere orde dan interreligieuze dialoog. De overeenkomsten tussen religies worden beklemtoond, de verschillen weggepoetst. Wezenlijke onderdelen van iedere traditie worden taboe verklaard, zoals onder punt 4 en 5 reeds beschreven. Iedereen die ervaring heeft met interreligieuze dialoog zal weten dat dat niet werkt, zelfs contraproductief kan zijn. Interreligie is ongeduldig, onvoorzichtig, hoogmoedig, slordig en respectloos, en zal dus alle moeizaam bevochten verworvenheden van interreligieuze dialoog vernietigen.

Alsof de interreligieuze dialoog tussen overtuigde andersgelovigen zo opschiet. En al je “ongeduldig, onvoorzichtig, hoogmoedig etc.” vind ik aardig kwetsend. Waarom zou je sowieso met iemand kunnen en moeten praten als er niets gemeenschappelijks is? Maar blijkbaar is er wel iets gemeenschappelijks en juist daar wil de interreligieusiteit op verder bouwen. Respect voor het leven, samenwerking, eerbied voor het Andere, Hogere.

10. Interreligie kan slechts met geweld en dwang gehandhaafd worden.
Er kan bij deze kerk geen vrijwillige bekering bestaan, want zoals we onder punt 4 zagen is er niets om je toe te bekeren. Interreligie biedt veel te weinig om mensen te inspireren en een gevoel van betekenisvolheid te geven, waardoor niemand er vrijwillig voor zal kiezen — een paar verdwaasde intellectuelen daargelaten. De enige kans die mevrouw Elkerbout maakt op succes, zou zijn als D66 aan de macht komt en deze sekte tot staatsgodsdienst bombardeert. Met verplicht lidmaatschap voor iedereen en strafrechtelijke vervolging bij afvalligheid. Staatsdwang en fundamentalistisch geweld zijn de enige perspectieven die lonken om de interreligie te laten slagen.

Dit is een hele vreemde gedachtenkronkel. Dit kan je alleen bedenken als je helemaal in een ‘oogkleppen-toestand’ naar de interreligie kijkt. Er zijn miljoenen en miljoenen mensen in alle eeuwen die zich geïnspireerd weten door verschillende religies en tradities. En ik denk dat je D66 en interreligieusiteit te makkelijk aan elkaar verbind. Niet iedereen die niet in het eigen straatje past, zit ook in hetzelfde straatje. Het gebruik van staatsdwang en fundamentalistisch geweld zijn juist de kenmerken van de kerk in vele eeuwen en tijden geweest en hebben geleid tot volkstammen van christenen die alleen voor de vorm of in naam christen waren. Een beetje kennis van kerkgeschiedenis maakt dat al duidelijk.  Nu er vandaag de dag vrijheid is om niet bij te kerk te moeten horen, doen mensen massaal wat ze innerlijk al lang voelden. De ontkerkelijking is niet iets van de laatste 50 jaar of zo. Lees maar eens de geschiedenisboekjes, kijk maar eens naar de getallen van het Friese platteland rond 1910. Die hadden de kerk al lang de rug toegekeerd. Volgens sommigen vooral als protest tegen de positie van adel en grootgrondbezitters. Maar het is zeer de vraag of ze daarvoor echt wel bij de kerk betrokken waren en eigenlijk alleen gingen, omdat de eigenaar van hun boerderij vond dat ze in de kerk moesten zitten.

Anton de Wit eindigt dan met de ‘historische woorden’:

Dit zijn de voornaamste bezwaren die ik bedenken kan, aanvullingen zijn zeer welkom. Misschien vraag je je af: is er dan helemaal geen enkel ietsepietserig goed puntje te noemen aan deze interreligie? Geen sympathiek aspect, of mogelijk positieve uitwerking? Het antwoord luidt: nee.

Aanvullingen? Alsjeblieft, mag het ook tegenspraak zijn? Want hoe zwart-wit kan het zijn? Alle grijs is verdwenen! Als Anton de Wit hier geen enkel sympathiek aspect of positieve uitwerking kan bedenken, moet hij (a) geen enkele interesse tonen in deze beweging of (b) niet de gave hebben om positieve dingen waar dan ook te zien.

Een paar vragen aan Anton de Wit

1. Moet alles altijd hetzelfde blijven?
2. Veranderen religies?
3. Is dat verkeerd?
4. (Meer een vraag voor insiders) Is de weg vooruit voor onze wereld gelegen in de weg van het priesterbroederschap Pius X of de monnik Thomas Merton?
5. De vorige vraag vertaald voor breder publiek: Oogkleppen of een open vizier?
6. Waarom zulke negatieve taal? Ik haal maar een paar woorden aan: “Waanzin”, “sektarisch”, “zieltjes winnen”, “knutselspiritualiteiten”, ‘vervlakking”, “nihilistisch”, “troebel”, multireligieuze diarree”, etc. etc. Dat kan toch anders, Anton?

Een persoonlijke noot en conclusie

In mijn jeugd kwam ik veel in aanraking met fundamentalistische christelijke stromingen. Hun gedachtegoed heeft veel invloed op me gehad. Ik ben mijn ouders heel dankbaar dat zij juist met meer openheid de wereld inkeken. Mijn hele leven heb ik de fundamentalistische stromingen in alle godsdiensten wat gevolgd en met name de christelijke fundamentalisten. De angst die aan het fundamentalisme ten grondslag ligt, proef ik in het stuk van Anton de Wit. De boel moet snel dichtgespijkerd worden – geen kiertje, maar dan ook geen enkel kiertje openlaten, want wie weet is het waar wat daarbuiten rondwaart, misschien wordt ik er door beïnvloed, misschien moet ik van mening veranderen? En dat moeten we niet hebben.

Ik vind het daarom een slecht stuk en een slechte voorzet, Anton. Ik zal als mijn conclusie over je artikel je eigen woorden aanhalen:

…ongeduldig, onvoorzichtig, hoogmoedig, slordig en respectloos.

Maar ik houd me aanbevolen voor andere zienswijzen en ben benieuwd wat Anton en anderen hiervan vinden. Mogelijk heb ik hem niet goed begrepen, verkeerd geciteerd of niet doorgehad dat het provocerend en bewust extreem is neergezet. Dat hoor ik dan graag!

Welke weg zie ik als heilzaam?

Ik zie veel meer in de lijn van de monnik Thomas Merton, die stevig geworteld in de rooms-katholieke traditie een grote openheid toonde naar protestanten, boeddhisten, humanisten, joden, sufi’s en het mystieke oosters-orthodox hesychasme. Of bijvoorbeeld de monnik Thomas Keating. (zie hier, hier en hier voor videobeelden van deze beiden monniken).

Ik denk dat de weg vooruit die van bescheidenheid in het eigen geloof, openheid naar andere meningen en respect voor elkaar is. Ik denk dat onze wereld dat heel goed kan gebruiken.

Our little systems have their day
They have their day and cease to be 
They are but broken Lights of Thee 
And Thou o Lord art more than they.
(Alfred Tennyson, uit de Preface voor In Memoriam A.H.H.)

Ik denk niet dat ik me thuis zal voelen in de kerk van Elkerbout, maar ik zal het niet met een in zuur gedoopte pen beschrijven — eerder hoop ik het met een open vizier, kritisch en welwillend te blijven volgen.

Het ga je goed, Anton de Wit, en ik zal je blog met plezier — en een kritisch oog — blijven lezen.

PS. De internet bumperstickers vertegenwoordigen niet altijd mijn mening, maar ik vind ze wel leuk!

“Religion is dangerous, because it allows human beings who don’t have all the answers, to think that they do… The only appropiate attitude for man to have about the big questions is not the arrogant certitude that is the hallmark of religion, but doubt. Doubt is humble and that’s what man needs to be, considering that human history is just a litany of getting shit dead wrong.”

— — — Bill Maher – uit de promo van zijn documentaire Religulous.

Betty Bowers (‘America’s Best Christian’) legt aan alle heidenen, homo’s en halve christenen uit hoe het bijbelse huwelijk er precies uit ziet. Satirisch, spottend, profaan, maar wel heel scherp. Dit geeft je beslist wat om over na te denken…

(niet voor gevoelige zielen)

“I would love to have the faith that it took place in seven days, but … I have thoughts and that can really fuck up the faith thing – just ask any catholic priest.”

Lewis Black, de Amerikaanse komiek, cabaretier en medewerker aan de Daily Show van Jon Stewart, over televisie-evangelisten.

“Oral Roberts – he made the cripple people see and the blind people walk.”

Our little systems have their day
They have their day and cease to be 
They are but broken Lights of Thee 
And Thou o Lord art more than they.

— — — Alfred Tennyson, uit de Preface voor In Memoriam A.H.H.

Ray Comfort – een beroemde / beruchte evangelist en apologeet – geeft in een korte toespraak drie bewijzen voor het bestaan van God, namelijk: schepping, geweten, bekering.

Een atheïst (?) zal dagen lang geploeterd moeten hebben om deze toespraak helemaal te verdraaien. Heel grappig gedaan, maar ook apart dat iemand hier zoveel tijd in stopt…?!

Een lezing van de fervente atheïst Richard Dawkins op de Beyond Belief conferentie van 2006 over “Shifting Moral Zeitgeist”.

Hij spreekt over de veranderingen in waarden en normen. Hitler zou duizend jaar geleden heel anders bekeken zijn! Er liepen toen wel meer van die figuren rond… En de godsdienst heeft weinig invloed op wat goed en slecht is, omdat mensen op basis van een algemene tijdsgeest kiezen welke teksten ze wel of niet uit hun bijbel of andere heilige boeken meenemen…

Stof tot nadenken.

Voorafgaand aan zijn presidentschap heeft Obama bij verschillende gelegenheden gesproken over de verhouding tussen geloof en politiek. Behalve een uitzonderlijk intelligente, gebalanceerde en doordachte toespraak Call to Renewal, die specifiek op geloof en politiek inging, heeft hij nog veel meer gesproken over de rol die het geloof in de politiek kan spelen. Hieronder enkele uitspraken die ik ooit van zijn verkiezingswebsite heb gehaald, maar nu op de Barack Obama website staan. Enkelen zijn uit de beroemde Call to Renewal speech en de anderen zijn quotes uit allerlei toespraken.

 - – - – - – - – - – -

• God is constantly present in our lives, and this presence is a source of hope.

 “Hope in the face of difficulty, hope in the face of uncertainty, the audacity of hope: In the end, that is God’s greatest gift to us, the bedrock of this nation, a belief in things not seen, a belief that there are better days ahead.”

– Democratic National Convention Keynote Address.

• Progressives should boldly approach matters of faith and values.

“[I]f we truly hope to speak to people where they’re at – to communicate our hopes and values in a way that’s relevant to their own – then as progressives, we cannot abandon the field of religious discourse…Because when we ignore the debate about what it means to be a good Christian or Muslim or Jew; when we discuss religion only in the negative sense of where or how it should not be practiced, rather than in the positive sense of what it tells us about our obligations towards one another…others will fill the vacuum, those with the most insular views of faith, or those who cynically use religion to justify partisan ends.”

– Call to Renewal Keynote Address

“Our failure as progressives to tap into the moral underpinnings of the nation is not just rhetorical, though. Our fear of getting “preachy” may also lead us to discount the role that values and culture play in addressing some of our most urgent social problems.”

- The Audacity of Hope.

• As Joshua built on the work of Moses, leaders of today – the ‘Joshua Generation’ – must build of the foundation of previous generations to move our nation forward.

 “The final thing that I think the Moses generation teaches us is to remind ourselves that we do what we do because God is with us. You know, when Moses was first called to lead people out to the Promised Land…the Lord said I will be with you. Throw down that rod. Pick it back up. I’ll show you what to do. The same thing happened with the Joshua generation. Joshua said, you know, I’m scared. I’m not sure that I am up to the challenge. The Lord said to him, every place that the sole of your foot will tread upon, I have given you. Be strong and have courage, for I am with you wherever you go. Be strong and have courage. It’s a prayer for a journey. A prayer that kept a woman in her seat when the bus driver told her to get up, a prayer that led nine children through the doors of that Little Rock school, a prayer that carried our brothers and sisters over a bridge right here in Selma, Alabama. Be strong and have courage.”

-Address to Brown Chapel A.M.E. Church, Selma, Alabama, on the Anniversary of Bloody Sunday.

• Faith should not be used as a wedge to divide.

“We think of faith as a source of comfort and understanding but find our expressions of faith sowing division; we believe ourselves to be a tolerant people even as racial, religious, and cultural tensions roil the landscape. And instead of resolving these tensions or mediating these conflicts, our politics fans them, exploits them, and drives us further apart.”

– The Audacity of Hope.

“Well, I say to them tonight, there’s not a liberal America and a conservative America – there’s the United States of America. There’s not a black America and white America and Latino America and Asian America – there’s the United States of America. The pundits like to slice-and-dice our country into Red States and Blue States; Red States for Republicans, Blue States for Democrats. But I’ve got news for them, too. We worship an awesome God in the Blue States, and we don’t like federal agents poking around our libraries in the Red States. We coach Little League in the Blue States and have gay friends in the Red States. There are patriots who opposed the war in Iraq and patriots who supported it. We are one people, all of us pledging allegiance to the stars and stripes, all of us defending the United States of America.”

– Democratic National Convention Keynote Address.

• The separation of church and state is critical and has caused our democracy and religious practices to thrive.

“[Conservative leaders] need to understand the critical role that the separation of church and state has played in preserving not only our democracy, but the robustness of our religious practice. Folks tend to forget that during our founding, it wasn’t the atheists or the civil libertarians who were the most effective champions of the First Amendment. It was the persecuted minorities, it was Baptists like John Leland…It was the forbearers of the evangelicals who were the most adamant about not mingling government with religion, because they did not want state-sponsored religion hindering their ability to practice their faith…”

 – Call to Renewal Keynote Address

• We are a nation of many faiths and of those with no faith at all. The religious practices of all must be respected.

“Given the increasing diversity of America’s population, the dangers of sectarianism have never been greater. Whatever we once were, we are no longer just a Christian nation; we are also a Jewish nation, a Muslim nation, a Buddhist nation, a Hindu nation, and a nation of nonbelievers.”

- Call to Renewal Keynote Address

• Faith is a source of action for justice.

Schilderij van Obama - van website Kerstkaarten-weblog.nl

“Imagine Lincoln’s Second Inaugural Address without reference to “the judgments of the Lord.” Or King’s I Have a Dream speech without references to “all of God’s children.” Their summoning of a higher truth helped inspire what had seemed impossible, and move the nation to embrace a common destiny.”

 – Call to Renewal Keynote Address

“We should never forget that God granted us the power to reason so that we would do His work here on Earth – so that we would use science to cure disease, and heal the sick, and save lives.”

 – World AIDS Day Speech: Race Against Time

“Pastors, friends of mine like Rick Warren and T.D. Jakes, are wielding their enormous influences to confront AIDS, Third World debt relief, and the genocide in Darfur. Religious thinkers and activists like our good friend Jim Wallis and Tony Campolo are lifting up the Biblical injunction to help the poor as a means of mobilizing Christians against budget cuts to social programs and growing inequality…Across the country, individual churches like my own and your own are sponsoring day care programs, building senior centers, helping ex-offenders reclaim their lives, and rebuilding our gulf coast in the aftermath of Hurricane Katrina.”

– Call to Renewal Keynote Address

• Government alone cannot solve all of our problems – we have an individual responsibility to be our brother’s keeper and our sister’s keeper.

“And although government will play a crucial role in bringing about the changes we need, more money and programs alone will not get us where we need to go. Each of us, in our own lives, will have to accept responsibility – for instilling an ethic of achievement in our children, for adapting to a more competitive economy, for strengthening our communities, and sharing some measure of sacrifice. So let us begin. Let us begin this hard work together. Let us transform this nation.”

- Presidential Announcement Speech

 Zie ook mijn andere posts over Obama en geloof. Klik in de rechterkolom bij “Code woorden” op Obama.

De journalist A.J. Jacobson duikt altijd helemaal onder in zijn onderwerp. Hij noemt zichzelf een menselijk proefkonijn. Hier vertelt hij over zijn project om een jaar lang volgens alle – alle – richtlijnen uit de bijbel te leven. Hoe gaan fundamentalisten om met de bijbel als ze zeggen dat ze alles letterlijk nemen? Een verslag van dit levensjaar is ook in boekvorm verschenen. Geweldige video!

President Barack Obama van de Verenigde Staten wordt door de ene gelovige als het grootste gevaar voor christelijk Amerika gezien en door een ander als een christen-pur-sang. Ik zit meer in die laatste groep en ook al was hij geen christen, met zijn standpunten was ik sowieso een grote fan van hem geweest.

Een stukje uit een interview met Obama door het conservatief evangelicale blad Christianity Today is erg interessant.

Q.: You’ve talked about your experience walking down the aisle at Trinity United Church of Christ, and kneeling beneath the cross, having your sins redeemed, and submitting to God’s will. Would you describe that as a conversion? Do you consider yourself born again?

A.: I am a Christian, and I am a devout Christian. I believe in the redemptive death and resurrection of Jesus Christ. I believe that that faith gives me a path to be cleansed of sin and have eternal life. But most importantly, I believe in the example that Jesus set by feeding the hungry and healing the sick and always prioritizing the least of these over the powerful. I didn’t ‘fall out in church’ as they say, but there was a very strong awakening in me of the importance of these issues in my life. I didn’t want to walk alone on this journey. Accepting Jesus Christ in my life has been a powerful guide for my conduct and my values and my ideals.

Als ik zulke uitspraken hoor kan ik niet goed begrijpen dat de conservatieven, Republikeinen en vele evangelikalen rondbazuinen dat Obama een heimelijke moslim is en dat zijn geloof nergens op slaat. Dan moet je toch een aardig groot wantrouwen in de mens en veel angst voor de islam hebben, toch?

Obama’s voorganger Bush mocht dan christelijke waarden en normen uitdragen, in de praktijk waren dat vooral de ‘normen’. En dan ook nog eens de normen van de conservatieve en fundamentalistische christelijke groepen in Amerika. Deze protestantse, evangelische en rooms katholieke groepen vinden stam-cel onderzoek en abortus blijkbaar belangrijker dan armoede, ziekte, martelingspraktijken en rechtvaardigheid.

Ik geloof dat je het een niet zonder het ander moet zien. Zorg voor ongeboren kinderen betekent niet dat je niet meer hoeft te zorgen voor de kinderen die al geboren zijn. En de laatste categorie is wel veel groter! Daarbij zijn de ethische vragen rond stamcel onderzoek en abortus in mijn ogen wel wat ingewikkelder en voor meerdere – christelijke – visies vatbaar. Maar de conservatieve stromingen is zo ingekapseld door het fundamentalisme en een extreme vorm van kapitalisme en vrije markt denken dat ze de boodschap van een bijbelse profeet als Amos, de brief van Jakobus en vele uitspraken van Jezus aan de kant kunnen zetten.

Ik denk dat Obama met zijn zorg voor armen, kwetsbaren, met zijn openheid naar andersdenkenden en zijn verzoenende toon naar voormalige vijanden veel meer van het evangelie laat zien dan zijn conservatief-christelijke voorganger. Maar dat is mijn mening.

In een belangwekkende speech uit 2006 voor een sociaal-christelijke groep, die bekend is geworden als de Call to Renewal Keynote Address spreekt Obama over de geloofsontwikkeling die leidde tot het beslissende moment waar hij in het interviw over sprak:

…I was not raised in a particularly religious household… My father, who returned to Kenya when I was just two, was born Muslim but as an adult became an atheist. My mother, whose parents were non-practicing Baptists and Methodists, was probably one of the most spiritual and kindest people I’ve ever known, but grew up with a healthy skepticism of organized religion herself. As a consequence, so did I.

It wasn’t until after college, when I went to Chicago to work as a community organizer for a group of Christian churches, that I confronted my own spiritual dilemma. I was working with churches, and the Christians who I worked with recognized themselves in me. They saw that I knew their Book and that I shared their values and sang their songs. But they sensed that a part of me that remained removed, detached, that I was an observer in their midst.

And in time, I came to realize that something was missing as well — that without a vessel for my beliefs, without a commitment to a particular community of faith, at some level I would always remain apart, and alone. And if it weren’t for the particular attributes of the historically black church, I may have accepted this fate. But as the months passed in Chicago, I found myself drawn – not just to work with the church, but to be in the church.

For one thing, I believed and still believe in the power of the African-American religious tradition to spur social change, a power made real by some of the leaders here today. Because of its past, the black church understands in an intimate way the Biblical call to feed the hungry and cloth the naked and challenge powers and principalities. And in its historical struggles for freedom and the rights of man, I was able to see faith as more than just a comfort to the weary or a hedge against death, but rather as an active, palpable agent in the world. As a source of hope.

And perhaps it was out of this intimate knowledge of hardship — the grounding of faith in struggle — that the church offered me a second insight, one that I think is important to emphasize today.

Faith doesn’t mean that you don’t have doubts. You need to come to church in the first place precisely because you are first of this world, not apart from it. You need to embrace Christ precisely because you have sins to wash away – because you are human and need an ally in this difficult journey.

It was because of these newfound understandings that I was finally able to walk down the aisle of Trinity United Church of Christ on 95th Street in the Southside of Chicago one day and affirm my Christian faith. It came about as a choice, and not an epiphany. I didn’t fall out in church. The questions I had didn’t magically disappear. But kneeling beneath that cross on the South Side, I felt that I heard God’s spirit beckoning me. I submitted myself to His will, and dedicated myself to discovering His truth.

Obama zegt dat het geloof voor hem niet alleen een troost of bescherming tegen de dood is, maar een actieve, merkbare kracht in deze wereld en een bron van hoop. Obama vond dit geloof in de Afrikaans-Amerikaanse godsdienstige traditie. Een traditie die veel lijden heeft gekend, maar ook tot grote veranderingen heeft geleid. Mensen als Martin Luther King, Al Sharpton, Jesse Jackson staan in deze traditie en hebben veel goeds gedaan en de laatste twee doen dat nog steeds.

En dan vertelt Obama over zijn twijfels en de noodzaak om Christus in je leven te hebben. Hij heeft belijdenis van zijn geloof afgelegd als een keuze, niet vanuit een  of andere bijzondere openbaring van God. De vragen die hij had verdwenen niet, maar hij onderwierp zich aan de wil van God en wijdde zijn leven aan de zoektocht naar Gods waarheid.

Tegelijkertijd blijft hij heel open naar andersdenkenden en andersgelovigen. Geen Amerikaanse presidentskandidaat of president heeft zo duidelijk gesproken over de moslims, de atheïsten, de hindoes, de boeddhisten, joden en christenen die er in Amerika leven en de ruimte die zij moeten krijgen. Het is ook een teken aan de wand dat de Amerikaanse samenleving minder christelijk aan het worden is. De Religious Right, met zijn strenge geloof, schreeuwerige predikanten, scherpe oordelen en fundamentalistisch gedachtegoed, is niet meer zo invloedrijk als vroeger. Ik kan er niet rouwig om zijn.

 ”Given the increasing diversity of America’s population, the dangers of sectarianism have never been greater. Whatever we once were, we are no longer just a Christian nation; we are also a Jewish nation, a Muslim nation, a Buddhist nation, a Hindu nation, and a nation of nonbelievers.

Obama zegt hiermee niet dat hij het met iedereen eens is, maar wel dat iedereen de realiteit van een multireligieuze samenleving onder ogen moet zien en vanuit dat perspectief een samenleving vormen waar plaats is voor andersdenkenden.

Obama eindigt zijn toespraak met een brief die een anti-abortus arts en gelovige schreef naar aanleiding van een stukje op zijn website over abortus en de keuze van vrouwen. Hij vertelt hoe hij door die brief geraakt werd en veranderingen aanbracht aan de tekst op zijn website. Die nacht heeft hij een gebed gebeden:

And that night, before I went to bed I said a prayer of my own. It’s a prayer I think I share with a lot of Americans. A hope that we can live with one another in a way that reconciles the beliefs of each with the good of all. It’s a prayer worth praying, and a conversation worth having in this country in the months and years to come.

Een mooi gebed: dat we met elkaar kunnen samenleven op zo’n manier dat we de geloofsovertuigen van een ieder kunnen combineren met het goede voor allen. Obama zegt dat zo’n gebed het waard is om gebeden te worden en dat het goed is een gesprek erover aan te gaan.

Ik voel me erg aangesproken door de houding van Obama. Hij is open naar andersdenkenden en andersgelovigen. Hij wil hen niets opleggen. Hij is ook bewust met het christelijk geloof bezig, maar op een manier die niet de vragen wegduwt of de twijfels negeert. Hij is iemand die zich heeft toegewijd aan een zoektocht om de waarheid van God te vinden, maar daarbij zijn medemens niet uit het oog wil verliezen. Zo wil ik ook in het leven staan – zo wil ik ook met het geloof bezig zijn. 

Geïnteresseerd in Obama, de Amerikaanse politiek of gewoon leren en genieten van een uitzonderlijke spreker en indrukwekkende toespraken? Kijk op de site Obamaspeeches. Daar staan zijn belangrijkste toespraken, enkelen compleet met video. Op Youtube zijn uiteraard ook veel speeches te zien.

Ook in andere posts heb ik over Obama gesproken. Zie de tag ‘Obama’ in de rechterkolom onder ‘Code woorden’.