P I T T I G

Het artikel The thief in the mirror (de dief in de spiegel) zette me weer eens aan het denken over de verschillen tussen mens en dier. Zijn mens en dier essentieel verschillend of denken we dat, omdat we teveel van onszelf uit gaan? In dit artikel schrijft de filosofische bioloog Frans de Waal over eksters, zelfherkenning en inlevingsvermogen. Het is opnieuw een boeiend artikel van deze bioloog. Hierbij een vertaling en samenvatting van het artikel met daarachter in het kort mijn gedachten en enkele verwijzingen.

Zijn eksters alleen dieven en plunderaars?

De Waal vertelt over de ekster (Pica pica). Die heeft een slechte reputatie. Niet alleen stelen ze alle glinsterende voorwerpen (weg is je mooie theelepeltje), maar ze willen ook wel eens de nesten van onschuldige zangvogels plunderen… Je kunt ze gerust beschuldigen van diefstal en plundering.

Maar je kunt ze niet beschuldigen van domheid. Het voorste deel van hun hersenen is uitzonderlijk groot en ze zijn daardoor creatief en innovatief.

Recent is deze vogelsoort ook aan een aanval begonnen op onze gevestigde ideeën over vogels, dieren en de mens. Zijn zoogdieren nog wel de top van de evolutie? Deze vogels laten namelijk zien dat ze op een creatieve manier gereedschap gebruiken, een visueel perspectief hebben en vooruit kunnen denken.

Het enige punt waarop ze achterbleven was dat ze zichzelf niet herkenden in een spiegel. Deze eigenschap wordt alleen gevonden in een handjevol zoogdieren met grote hersenen en is voor velen de basis van een besef van zelf of persoon-zijn. Gordon Gallup ontwikkelde zo’n 40 jaar geleden een spiegel-vlek-test. Een stipje wordt aangebracht op een deel van het lichaam dat het dier alleen via een spiegel kan zien. De test stelt dan vast of het dier de spiegel gebruikt om het stipje op zijn eigen lichaam te inspecteren, bijvoorbeeld door het aan te raken of over de plek te wrijven. De meeste dieren en vogels zien het stipje in de spiegelbeschouwen hun spiegelbeeld als een ander dier en denken dus dat het stipje niet hun probleem is, maar het probleem van de ander. Heel weinig soorten slagen voor de spiegel-herkenningstest (mirror self-recognition of ‘MSR‘). Naast mensen zijn alleen de vier grote soorten aap (bonobo’s, chimpansees, orang oetans en gorillas), de tuimelaar-dolfijn en de Aziatische olifant geslaagd voor deze test.

Jezelf herkennen in een spiegel is iets bijzonders

MSR wordt wel gezien als een belangrijke grens die dieren met een zelfbewustzijn scheidt van dieren die dat niet hebben. Er is wel kritiek op deze test, maar het blijft volgens De Waal de gouden standaard van zelfbewustzijn.

Nu hebben Helmut Prior en medewerkers van de Ruhr Universiteit in Bochum, Duitsland, een zeer degelijk onderzoek over eksters gepubliceerd. Daaruit bleek dat eksters wel degelijk de spiegel gebruikten om de vlek op hun veren weg te krijgen.

Uit evolutionair standpunt is MSR niet erg interessant, want andere dieren overleven prima zonder deze vorm van zelfbewustzijn. Deze test is vooral belangrijk, omdat het ons duidelijk maakt hoe dieren en vogels zichzelf zien in relatie tot hun omgeving en hun mede-dieren. Vooral de cognitieve of kennis aspecten van de MSR test zijn erg interessant.

Bewijs van zelfherkenning en zelfbewustzijn via MSR zou verband houden met vergevorderde sociale relaties, waaronder de mogelijkheid om de wereld te bekijken vanuit het gezichtspunt van iemand anders. Recent is er nog een verband gelegd tussen deze zelfherkenning en invoelingsvermogen. Hogere niveau’s van inlevingsvermogen zorgen er voor dat individuen zich voor kunnen stellen hoe iets voor een ander is.

Bij de menselijke ontwikkeling is er een sterk verband tussen zelfherkenning in een MSR test en het bewust worden van het eigen perspectief. In de toekomst kan dit nog door hersenonderzoek bevestigd worden. Als hetzelfde deel van de hersenen gebruikt wordt om zichzelf in de spiegel te herkennen alsook om met andere mee te leven en vanuit hun perspectief naar de zaak te kijken, dan wordt het belang van de MSR-spiegeltest alleen maar groter.

Eksters als vogels die zich in anderen kunnen verplaatsen

Wat heeft dit met eksters te maken? Het kunnen verplaatsen in het perspectief van anderen kon wel eens van groot belang zijn voor een vogelsoort dat de nesten van anderen plundert en van mensen steelt. Eksters bouwen wel eens voor een voorraad op en plunderen ook elkaars voorraad. Om een dief te herkennen, moet je zelf een dief zijn. Ze gaan er van uit dat wat zij doen ook door anderen gedaan wordt en baseren daar hun eigen gedrag op. Ook al gebruiken zij hun zelfbewustzijn niet om anderen te helpen, maar om de anderen juist voor te zijn, het lijkt er op dat zij zich in anderen kunnen verplaatsen. Hun gedrag suggereert dat zij onderscheid aanbrengen tussen zichzelf en de ander.

Er is nog veel meer onderzoek nodig, maar het biedt perspectief dat er een verband kan zijn tussen het zichzelf herkennen in een spiegel en het inleven in het perspectief van een ander.

Bron: PLoS Biology | www.plosbiology.org 1621 August 2008 | Volume 6 | Issue 8 | e201 | The thief in the mirror by Frans B.M. de Waal

——————————

Enkele gedachten bij dit artikel

De mens is een wezen dat bewust is van zichzelf, dat zich kan inleven in een ander en mee kan leven met een ander. Zo voeden we  onze kinderen op en zo hoort een mens te zijn. Of is het zelfs een essentiële eigenschap van volwaardig mens zijn? Een mens als een zoogdier met inlevingsvermogen.

Maar wat dan van kinderen die zichzelf nog niet in de spiegel herkennen? Zij denken dat zij iemand anders zien. Pas bij ongeveer 18 maanden slagen ook kleine kinderen voor de MSR spiegeltest.

En nog weer later kunnen ze zich echt ten volle verplaatsen in een ander. Een eenvoudige, maar zeer boeiende test laat dat zien: neem twee poppen (dat zijn de mensen) en twee bakjes met elk een zakdoekje eroverheen. Laat een kind meekijken als je één van de poppen een klein voorwerp zoals een knikker (wat ook maar in het bakje past) geeft. Die pop stopt de knikker in één van de bakjes, doet de zakdoek erover en gaat weg. De andere pop haalt dan stiekem de knikker uit dat bakje en verstopt het in het tweede bakje en legt de zakdoek daar overheen. Dan komt de eerste pop weer terug. Vraag aan het kind in welk bakje die teruggekeerde pop gaat kijken om de knikker te pakken.

Hier komt het bijzondere moment. Een kind van drie jaar zal zeggen: “in het tweede bakje” (want daar zit de knikker). Maar kinderen van ongeveer 4 jaar en ouder zullen zeggen: “De pop die even weg was zal in het eerste bakje kijken” (want daar heeft ze de knikker het laatst gezien).

Het vergt inlevingsvermogen in de pop die wegging en terugkwam om te bedenken dat die in het eerste bakje zal kijken.

Dit wonderlijke experiment heb ik een keer bij mijn kinderen geprobeerd. Het klopte precies. De jongste van (toen) 2 of 3 jaar dacht dat de teruggekeerde pop in het tweede bakje zou kijken, de oudste in het eerste bakje.

Meeleven, inlevingsvermogen en perspectief zijn zaken die in het gewone leven zó kenmerkend zijn voor mensen, dat het verrassend is als kleine kinderen dat nog niet kunnen en eksters wel.

Ook in het christelijk geloof hoort de mens gewoon bij de schepping. In die zin verschillen wij niet zoveel met een grassprietje, een krekel of een ekster. We zijn allemaal geschapen, we zijn allemaal tijdelijk en kwetsbaar.

Maar wat dan van kleine kinderen die nog niet zichzelf herkennen en meer lijken op een dier dan op een mens? En als je kijkt naar een mens  in zijn vroegste vormen: een klein, vreemd, weerloos wezentje. Wordt het er daarna echt beter op? Blijven we niet klein, vreemd en weerloos – net als de dieren? Zijn de verschillen tussen dieren, vogels en mensen dan wel zo groot? En welke gevolgen heeft dit voor ons mensbeeld? En voor onze omgang met dieren?

——————————

Interessante links en filmpjes

Op YouTube is een filmpje te zien van een ekster die niet geslaagd is voor de test — hij valt zichzelf aan in de spiegel! Kijk hier: Magpie Attacks its own Mirror Reflection.

In de psychoanalytische richting binnen de psychologie is diepgaand nagedacht over spiegels en bewustzijn. Hier een interessant engelstalig Wikipedia artikel: Mirror stage.

Hieronder een filmpje van de onderzoekers van de Ruhr universiteit met korte uitleg van hun test.

Flanders, de lieve, maar naïeve en wereldvreemde evangelische figuur uit de tv serie The Simpsons

Ik ben verhuisd uit de evangelische wijk van de stad Christendom. Ik heb in mijn vorige post verteld waarom ik dat gedaan heb — waarom ik niet meer evangelisch ben.  Maar ik heb ook gezegd dat ik waardering heb voor een aantal aspecten. Nu ik in mijn ‘blog statistieken’ zie dat de twee delen over mijn vertrek uit de evangelische wereld zoveel gelezen worden, wil ik op mijn blog beslist ook een ander perspectief hebben staan. Daarom dit verhaal zodat je hopelijk beter begrijpt welk uitzicht ik nu heb op die evangelische wijk waar ik vroeger woonde.

Voor het gemak gebruik ik de term ‘evangelischen’ voor zowel de charismatische gemeenten als de ‘reformatorische’ en ‘anglikaanse’ evangelicals.

Kritiek op evangelischen

Er is nogal wat kritiek op evangelischen. Ze doen alsof ze God in hun broekzak hebben, houden geen rekening met culturele gevoeligheden, sluiten andersdenkenden snel buiten en zo kan ik nog wel even doorgaan.

Kritiek op evangelischen is niet nieuw. Ik heb delen van de BBC documentaire The Missionaries uit 1990 gezien die de — veelal evangelische — zendelingen pijnlijk op fouten en dubieuze praktijken wijst. Cultuur-vernietiging in naam van Jezus, omdat de lokale bevolking niet voldeed aan 19e of 20e eeuwse westerse conservatief christelijke kleding- en leefvoorschriften (die ook nog eens met verloop van tijd veranderden!) . De serie is in 1991 in boekvorm uitgegeven met als schrijvers Julian Pettifer en Richard Bradley en het boek staat waarschuwend in mijn boekenkast.

Kritiek op de kritiek

Toch zijn er een aantal zaken waar de critici snel aan voorbij gaan. Ik ga nu even niet in op de bijdrage van evangelischen aan de verspreiding van het evangelie. Voor evangelischen is dat uitermate belangrijk, maar het roept misschien weer allemaal nieuwe vragen bij de tegenstanders op. Ik kan het hier over een aantal aspecten hebben, maar wil me concentreren op één aspect in het bijzonder. Een aspect waar elk weldenkend mens toch respect voor zal hebben. Ik heb namelijk grote bewondering voor het sociale werk dat evangelischen hebben gedaan voor hun medemens.

Een paar voorbeelden:

• Evangelischen hebben ervoor gezorgd dat de slavernij werd afgeschaft.
  De engelse parlementariër en evangelisch leider William Wilberforce speelde een grote rol in de beweging die ervoor zorgde dat de verschrikkelijke slavernij werd afgeschaft.
• Evangelischen stonden aan de basis van onze moderne zorg voor dieren.
  Dezelfde Wilberforce heeft met anderen de Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals opgericht. De RSPCA of dierenbescherming heeft wereldwijd grote invloed gehad op de bescherming van dieren. Ze hebben er voor gezorgd dat er betere leefomstandigheden kwamen en dat er meer aandacht gegeven werd aan het lot van dieren. Dus Partij voor de Dieren — koester die evangelischen!  
• Evangelischen hebben door hun zendingswerk enorm veel ziekenhuizen wereldwijd opgericht.
  Daarmee hebben zij de lijn van de vroege kerk en de Rooms katholieke kerk voortgezet. Trouwens, niet onbelangrijk, ik ben zelf in zo’n zendingsziekenhuis geboren.
• Evangelischen hebben grote bijdragen geleverd aan het onderwijs in vele landen. 
  Veel leiders van derde wereld landen hebben hun schoolopleiding te danken aan het werk van evangelische zendelingen.
• Evangelischen zetten zich wereldwijd in voor hulp aan de allerarmsten en verstotenen.
  Dat doen zij bijvoorbeeld op de vuilnisbelten in Roemenië (Lida Brugmans) en de Filippijnen (bijv. Young Focus’s werk op de “Smokey Mountains”). Kijk ook maar eens door de lijst van deelnemers van de Evangelische Zendings Organisatie. Al dat bewonderenswaardige werk wordt gedaan onder moeilijke omstandigheden, zonder schijnwerpers en media-aandacht.

De bijdrage van evangelischen aan de wetenschap en de maatschappij

Titelblad van de eerste druk van The Ely Volume

Kritiek klonk 120 jaar geleden ook al op de evangelischen en dan met name op hun zendingswerk. Maar in 1881 verscheen een uniek boek waarvan ik graag had gezien dat het veel bekender was geweest: Thomas Laurie, The Ely Volume, or, The Contributions of our Foreign Missions To Science and Human Well-being. Ik heb de herziene editie uit 1885 in mijn boekenkast staan.

In opdracht van vader en zoon Ely is de schrijver nagegaan op welke terreinen zendelingen van de American Board of Commissioners for Foreign Missions hebben bijgedragen aan wetenschap en maatschappelijk welzijn. Het boek telt 532 bladzijden en 22 hoofdstukken. Elk hoofdstuk is een wetenschappelijk gebied of een aspect van de samenleving waar deze zendelingen grote bijdragen aan hebben geleverd.

Ik noem enkele titels van hoofdstukken: Geologie, Meteorologie, Archeologie, Oude talen, Etnografie (kennis over volken), Geschiedenis, Medische Wetenschap, Educatie tot en met hoofdstukken over sociale zorg. Zelfs de bijdrage van zendelingen aan kennis over het gebruik van wijn in bijbelse landen wordt vermeld. Het was toen een hot topic in de discussie rond alcohol en geheelonthouders. Sommigen zeiden dat de wijn uit de bijbel geen alcohol bevatte en dat Jezus en Paulus dus geen alcohol tot zich namen, maar daar kon Thomas Laurie, dankzij vele berichten van zendelingen, heel duidelijk over zijn: er bestaan in het Midden Oosten geen wijnen zonder alcohol.

Het boek haalt in het voorwoord het dagboek van Charles Darwin aan, waar hij zeer lovend sprak over het werk van de zendelingen op Tahiti en Nieuw Zeeland en kritiek weersprak dat hun werk weinig uithaalde. Hij wees op de enorme verbeteringen in de gezondheid en de veiligheid van de bevolking sinds de zendelingen aan het werk gingen.

En dit boek behandelt maar een kleine groep! Het goede werk is gewoon doorgegaan en zelfs nog veel verder uitgebreid.

Op een zijspoor met atheïstische fundamentalisten

Na het lezen van zo’n boek begrijp ik des te minder dat er atheïstische fundamentalisten zijn die beweren dat de religie alleen maar voor narigheid en oorlogen heeft gezorgd. Zo’n visie vind ik behoorlijk wereldvreemd en een brevet van onkunde.

Een week geleden heb ik via mijn YouTube pagina nog een gesprek met iemand gehad die niets van religies moest hebben, omdat die zoveel kwaads hadden aangericht. Hij of zij heeft natuurlijk wel gelijk — religies, en ook het christendom, hebben veel kwaads aangericht. Maar dat is niet het hele verhaal en dus hebben ze ook ongelijk. Ik ken zoveel verhalen van uitermate goede en mooie dingen die de kerk van alle eeuwen heeft voortgebracht of gedaan. Het is toch onmogelijk om dat te ontkennen?

Je hoeft The Ely Volume er maar op na te slaan om te zien dat christenen (evangelischen) veel hebben bijgedragen aan wetenschap, vooruitgang en sociale zorg. 

We hebben allemaal wat

Of je het met de evangelischen eens of oneens bent, het feit blijft staan dat ze heel veel goed werk hebben gedaan en nog steeds doen. Dus geen zwart – wit, goed – fout. We hebben allemaal wat (om met Elly en Rikkert Zuiderveld te spreken). En om die zin naar dit onderwerp te vertalen: we hebben allemaal wat positiefs en negatiefs. 

Zo kijk ik dus naar die evangelische wijk waar ik vroeger woonde. En dit uitzicht wilde ik ook op mijn blog hebben staan.

Ik had al een lijstje gemaakt met mijn top 100 aan films. Daarin heb ik al een behoorlijke keuze gemaakt uit alle films die ik ooit gezien heb, maar een top 10 is wel wat spannender. Welke 10 films zijn voor mij de top? Welke doen er echt toe ?

En een belangrijke toevoeging: waarom zitten ze in mijn top 10 ?

1. The Lord of the Rings – trilogy

Mag ik smokkelen door drie films bij elkaar te gooien? Het boek van J.R.R. Tolkien las ik 20 jaar geleden en dat maakte al enorme indruk. Wat een doordachte fantasiewereld. Er zit zoveel in: vriendschap, strijd tussen goed en kwaad, de aantrekkingskracht van macht, de strijd om het bestaan, de gang van de geschiedenis, solidariteit, etc.

Ik had ook al de tekenfilmversie door Ralph Bakshi (uit 1978) van een deel van het boek gezien en de muziek van Johan de Meij beluisterd. En toen verscheen het eerste deel van de film van regisseur Peter Jackson. Ik was erg benieuwd en het viel niet tegen. Heel anders dan ik het me had voorgesteld, maar het voelde niet vreemd. Een geweldige film.

De verfilming van Tolkien’s boek The Hobbit zal in 2010 verschijnen. Ik kan niet wachten!

2. Into the Wild

Hier ook weer het boek van Jon Krakauer voorafgaand aan de film gelezen. En weer werd ik niet teleurgesteld. Boek en film sluiten goed bij elkaar aan en verhelderen elkaar. Het boek is ook na het zien van de film nog meer dan de moeite waard en na het lezen van het boek is de film een aanrader. Een jongen op de vlucht voor familie, de maatschappij, zichzelf en daarbij lak heeft aan de grote krachten in onze samenleving: geld, macht, sex. Christopher McCandless is een seculiere reizende monnik die in boeken, natuur en soms medemensen prachtige dingen ontdekt. Ontroerend mooi worden mensen die Chris op zijn weg tegenkomt neergezet. Aan de ene kant is het een aanklacht tegen de mensheid, aan de andere kant krijg je een prachtige kant van de mensheid te zien. Vooral dat laatste is overheersend.

Ik vind het ook bijzonder dat de familie zowel aan het boek als de film hebben meegewerkt en dat getuigt van veel moed, openheid en eerlijkheid. De filmmuziek is ook geweldig mooi! Zie mijn blog ‘Muziek met Pit’ onder Eddie Vedder. Zie mijn blog ‘Boeken met Pit’ voor een bespreking van het boek van Krakauer.

3. Munich

Deze film van Steven Spielberg begint met de aanvallen op Joodse sporters tijdens de Olympische Spelen van 1972. Vervolgens wordt een Israëlische geheime actie gevolgd om wraak te nemen. De film is een onhutsend en ontmaskerend beeld van terreur en anti-terreur. Een diep-psychologisch inzicht in mensen, angsten, wraak, haat en de gevolgen daarvan.

Vooral de slotscene is heel indrukwekkend. Op een bijzonder subtiele wijze wordt er een link gelegd naar de actualiteit. De film is niet zonder controverse, want niet iedereen wil geloven dat Israel achter de aanslagen op de terroristen zat. Maar Spielberg – zelf een Jood – deinst er niet voor terug.

4. The Killing Fields

Mocht je na Into the Wild enig vertrouwen in de mensheid hebben gekregen, dan ontneemt deze film je dat meteen weer. De Amerikaanse bommenwerpers die tijdens de Vietnam oorlog per ongeluk bommen op stadswijken in Cambodja lieten vallen, de schrik en gruwel van bomaanslagen en vooral de atheïstisch-communistische revolutie van de Rode Khmer laten zien waar wij mensen toe in staat zijn. Tijdens de communistische revolutie wilde de dictator Pol Pot dat Cambodja terug zou keren naar wat hij ’het jaar 0′ noemde - terug naar een boerencultuur. Honderdduizenden mensen van het eigen volk werden afgemaakt omdat ze een bril droegen, geen eelt op de handen hadden of bekend stonden als intellectuelen of westers georiënteerd.

De film volgt een Amerikaanse journalist en zijn Cambodjaanse medewerker. Hun vriendschap door deze verschrikkelijke tijden heen is ontroerend. Veel beelden zijn gruwelijk, maar laten nog niet half zien wat er echt gebeurd is. Geen leuke film, maar het doet je ogen wel open voor het lijden in deze wereld en dat van de Cambodjanen in het bijzonder. De filmmuziek van Mike Oldfield is prachtig.

Dat deze film mij zo aangrijpt zal ook wel te maken hebben met mijn verblijf in Laos (buurland van Cambodja) waar soortgelijke gebeurtenissen plaatsvonden – alleen niet zo grootschalig. De hele sfeer van de film brengt veel herinneringen boven. Ook is het ‘hotel van Phnom Phen’ uit de film een hotel die mij uit verblijven in Hua Hin (Thailand) bekend is. Het vroegere Railway Hotel – nu Sofitel Central – in Hua Hin werd namelijk gebruikt voor de filmopnamen. Deze persoonlijke binding kleurt misschien mijn oordeel, maar de film blijft volgens mij desondanks overeind.

5. The Mission

In het Zuid Amerika van de 17e en 18e eeuw werkten verschillende Katholieke orden onder de Indiaanse volken om hen het evangelie te vertellen, ’beschaving’ bij te brengen en hen te beschermen tegen slavernij. Vooral de Jezuïeten hadden veel succes met hun werk onder de Guaraní Indianen. Omstreeks 1752 werd er een verdrag tussen de Kerk en de Spaanse kroon gesloten en moesten de orden stoppen met hun werk. De indianen waren toch geen volwaardige mensen en de slavernij bracht veel geld op. De Guaraní en de Jezuïeten legden zich niet bij dit besluit neer en ontketenden een kortdurende rebellie.

De film ‘The Mission’ gebruikt deze gegevens voor een film over economische belangen en machtsstrijd in de kerk. Twee monniken met een hele verschillende achtergrond (de één is een bekeerde slavendrijver) komen op voor de Guaraní en pakken de strijd aan — elk op hun eigen manier. De film is alleen al de moeite meer dan waard vanwege de ongekend mooie filmmuziek van Ennio Morricone.

6. Naked Gun trilogy

Hoeveel absurdisme en humor kun je in een (of eigenlijk drie) films stoppen? Allerlei andere films worden op de hak genomen. Er gebeurt in bijna elke scene heel veel tegelijk: je moet op de achtergrond letten, op de voorgrond, op de tekst. En je moet je films kennen om alle grappen te snappen en te zien. Allerlei uitspraken worden letterlijk opgevat of verdraaid, er zijn vele subtiele hints en niet zo subtiele verwijzingen en de film staat bol van de clichés die vervolgens weer keihard onderuit gehaald worden. Je wordt ook continu op het verkeerde been gezet. Dit genre heeft wel iets weg van het cabaret van Herman Finkers.

Volgens een andere komiek Rowan Atkinson lag je alleen maar om datgene waar je bang voor bent. Als je bang bent voor het absurde in het leven, dan kun je hier beslist erg lachen! Topkwaliteit aan humor.

7. Plains, Tranes and Automobiles

Twee grote komieken, John Candy (in zijn laatste grote film, voordat hij plotseling op 43 jarige leeftijd overleed) en Steve Martin, spelen de hoofdrol in deze film. Ze zijn aan elkaar overgeleverd als ze vlak voor Thanksgiving (samen met Kerst dé Amerikaanse feestdag om bij je familie te zijn) per vliegtuig naar huis willen, maar alle vluchten vanwege het slechte weer geannuleerd worden. Noodgedwongen reizen ze samen – of komen elkaar onderweg telkens weer tegen.

De zure en gestresste advertentieman Neal Page (Martin) en de goedlachse verkoper Del Griffith (Candy) zijn een uitzonderlijk duo. De film is geweldig in z’n humor en menselijkheid. Ik heb zelden een humoristische film gezien die je zo bij de goede en belangrijke dingen in het leven bepaald. Een klassieker.

8. Koyaanisqatsi

Deze film is niet voor iedereen. Het is eigenlijk een videoclip van anderhalf uur op muziek van minimal componist Philip Glass. Bijna zonder gesproken tekst zien we alleen beelden in verschillende snelheden en vanuit verschillende hoeken langskomen. Langzaam vertellen ze het verhaal van oude profetieën uit de Indiaanse Hopi-cultuur die in onze moderne maatschappij bewaarheid lijken te worden. Hypnotiserend, meditatief, vernieuwend – zo is deze film. Als je stil kunt zitten, van nadenken houdt en niet bang bent voor moderne klassieke muziek is dit beslist een aanrader. Het heeft mijn kijk op de wereld veranderd.

Er zijn ook twee vervolgfilms verschenen: Powaqqatsi en Naqoyqatsi.

Zie ook mijn bericht over deze film ‘Ons leven is uit balans – Koyaanisqatsi‘.

9. The Truman Show

Jim Carrey speelt hier een uitzonderlijke rol als hoofdrolspeler van een tv-serie waarbij hij zelf niet weet dat hij de hoofdrolspeler is. Van zijn jongste jaren af is alles zo opgezet dat hij een eiland bij de kust van Amerika niet zal verlaten. Het eiland is eigenlijk één grote filmset. Hij groeit op temidden van acteurs, van wie hij niet weet dat het acteurs zijn.

Haarfijn brengt deze film de moderne televisiewereld, het verschil tussen schijn en werkelijkheid, de machtsmisbruik en de grenzen daarvan in beeld. De ontroerende beelden en de prachtige muziek van Philip Glass maken deze film tot een juweel.

Je zou naar aanleiding van deze film ook een goed gesprek over godsbeelden kunnen houden. Iets of Iemand die alles onder controle houdt en je doet spelen in een aards theater? Hmmm.

10. O Brother, Where Art Thou?

De gebroeders Coen hebben hier een tragisch-komisch film van formaat afgeleverd. De Odyssee – het klassieke Griekse verhaal van de schrijver Homerus - wordt overgezet naar de Verenigde Staten en wel het Mississippi van rond 1920. Drie gevangen ontsnappen en gaan op zoek naar een schat. Ze komen tijdens hun zoektocht allerlei moeilijkheden en verleidingen tegen die ontleend zijn aan Homerus’ werk en daarmee beleven ze de hoogten en diepten van die periode in Amerika. Geloof, slavernij, muziek, racisme, ijdelheid, geldzucht, relationele problemen, politieke propaganda, roem, straf – de film zit boordevol thema’s en onderwerpen.

Waarom is deze film een genot voor mijn oog en oor?

»  George Clooney schittert in zijn rol. Met de acteurs Tim Blake Nelson en John Turturro vormt hij een geweldig trio ;
»  de bluegrass- en hillbillymuziek is aanstekelijk (won een Grammy Award) ; 
»  de komische wendingen ;
»  subtiele verwijzingen ;
»  ijzersterke teksten ;
»  de mooie – en passende – kleuren waaruit de beelden zijn opgemaakt ;
»  prachtige locaties ;
»  de bijzondere figuren in de film: een blinde voorspeller, de duivel die zielen koopt voor muziektalent en roem, de Baptisten die een doopdienst houden, de bedreiging van kwaad in vele gedaanten (bankrover, ‘cycloop’ – eenoog, een boevenjagende sheriff als ‘de duivel’, Ku Klux Klan, etc), de Sirenen en dan natuurlijk de vrouw van Ulysses Everett McGillen, die alles uiteindelijk terugbrengt tot aardse proporties…

• Castaway met Tom Hanks in een schitterende rol, bijzonder verhaal en een boeiende film die eigenlijk alleen over een man op een onbewoond eiland gaat. Een prestatie van formaat.
• De tv-serie Into the West voldoet niet helemaal aan de categorie “film”, maar de zes delen zijn eigenlijk stuk voor stuk films van formaat. Twee families – de één blank, de ander Indiaan – worden gevolgd tijdens een lange periode van de trek naar het Wilde Westen tot aan de treinverbinding tussen de Oost- en Westkust. De Indiaanse cultuur, de tragiek van culturele misverstanden, de blanke (Westerse)  culturele en religieuze hoogmoed komen allemaal pijnlijk aan bod. Maar tegelijkertijd krijgen we een bijzonder inkijk in het leven en de religie van de Indianen en in de durf en ontberingen van de blanke pioniers. Beslist een aanrader.
• Een BBC-film Space Odyssey (twee delen) die gaat over een bemande reis in de nabije toekomst naar de planeten van ons zonnestelsel. Bijzonder verfilmd, sterk verhaal, unieke beelden.

Vergelijk ook de top 250 van IMDb (Internet Movie Database) – gebruikers.

Het was wel even apart toen ik bedacht hoeveel films ik al gezien heb. Ik kan moeiteloos een top 100 eruit samenstellen en dan zijn er nog zoveel films die ik wel gezien heb (soms zelfs vele keren), maar de top 100 niet halen…

Een indrukwekkende, historische toespraak aan het einde van de verkiezingsdag op 4 november 2008. Hier is de volledige toespraak. Ik heb er met ontroering en bewondering naar gekeken.

Het bezoek van Merton aan de Liggende Boeddha in Polonnaruwa, Sri lanka en de verdieping die het bracht in zijn geloofsleven.

In de negentiger jaren leidde aartsbisschop Desmond Tutu van de Anglikaanse Kerk in Zuid Afrika de Waarheidscommissie die de verborgen gruwelijkheden van de apartheidsjaren het licht wilde laten zien. Journalist en dichteres Antjie Krog heeft een verslag van het werk van deze commissie in boekvorm uitgegeven: Country of My Skull (Nederlandse vertaling: De kleur van je hart). Een aangrijpend verslag waarin het geweld namen en gezichten krijgt. Geen gemakkelijke lectuur, maar het maakt wel duidelijk waartoe wij mensen in staat zijn.

De eerste getuige voor de Waarheidscommissie was Nohle Mohapi. Zij sprak over haar man, de ”black consciousness” activist Mapetla Mohapi. Hij is nooit meer levend gezien nadat de politie hem in 1976 arresteerden.

De tweede getuige was een voormalige gevangene van Robben eiland, Singqokwana Ernest Malgas, de laatste getuige. In zijn rolstoel – na een beroerte – sprak hij met moeite over zijn arrestatie, martelingen en de tijd op Robben eiland. 30 jaar in totaal heeft hij geleden onder arrestaties, gevangenisschap, huisarrest, aanslagen, martelingen en treiteringen.

Hij vertelde: “Ik werd continu in elkaar geslagen na mijn arrestatie, maar er was geen aanklacht tegen mij ingediend.” In 1985 is zijn huis in brand gestoken en is er zware chemische middelen over zijn zoon Simphiwe gegoten, die als gevolg daarvan overleed. Hoewel hij aangifte deed van deze aanval is er door de autoriteiten nooit actie ondernomen.

Iemand van de commissie vroeg of Malgas het zag zitten om over zijn martelingen te vertellen. Hij begon enkele gruwelijke details te vertellen, maar moest toen huilen.

Tutu, in zijn paarse kerkelijke gewaden, deed zijn handen voor zijn gezicht en huilde met hem mee. De hoorzitting voor die dag werd snel afgerond door een ander commissielid.

Tutu was niet de enige die moest huilen bij het horen van verhalen van gruwel en geweld. Veel getuigen, publiek en psychologische begeleiders konden hun tranen niet bedwingen.

“Het is heel traumatisch geweest. De verhalen die we gehoord hebben, hebben ons allen erg aangegrepen,” vertelde een woordvoerder - Phila Ngqumba - aan journalisten na afloop van de hoorzittingen. 

Een indrukwekkend gedicht van Ingrid de Kok vertelt over aartsbisschop Tutu’s reactie op de gruwelijke verhalen.

“THE ARCHBISHOP CHAIRS THE FIRST SESSION”

The Truth and Reconciliation Commission, April 1996, East London, South Africa

On the first day
after a few hours of testimony
the Archbishop wept.
He put his grey head
on the long table
of papers and protocols
and he wept. 

The national
and international cameramen
filmed his weeping,
his misted glasses,
his sobbing shoulders,
the call for a recess. 

It doesn’t matter what you thought
of the Archbishop before or after,
of the settlement, the commission,
or what the anthropologists flying in
from less studied crimes and sorrows
said about his discourse,
or how many doctorates,
books and installations followed,
or even if you think this poem
simplifies, lionizes,
romanticizes, mystifies.

There was a long table, starched purple vestment
and after a few hours of testimony,
the Archbishop, chair of the commission,
laid down his head, and wept.

That’s how it began. 

(From Terrestrial things: poems by Ingrid de Kok, Snailpress, Plumstead, South Africa, 2002)

Een teken van menselijkheid temidden van onmenselijke verhalen.

Enkele gedachten bij het lied “At My Funeral” van de Canadese rockgroep Crash Test Dummies, geschreven door één van de oprichters Brad Roberts.

I’m still young, but I know my days are numbered
1 2 3 4 5 6 7 and so on
But a time will come when these numbers have all ended
And all I’ve ever seen will be forgotten

Won’t you come
To my funeral when my days are done
Life’s not long
And so I hope when I am finally dead and gone
That you’ll gather round when I am lowered into the ground

When my coffin is sealed and I’m safely 6 feet under
Perhaps my friends will see fit then to judge me
Oh when they pause to consider all my blunders
I hope they won’t be too quick to begrudge me

Won’t you come
To my funeral when my days are done
Life’s not long
And so I hope when I am finally dead and gone
That you’ll gather round when I am lowered into the ground

If I should die before I wake up
I pray that the Lord my soul will take but
My body, my body – that’s your job

Well I can’t be sure where I’m headed after death
To heaven, hell, or beyond to that Great Vast
But if I can I would like to meet my Maker
There’s one or two things I’d sure like to ask

Won’t you come
To my funeral when my days are done
Life’s not long
And so I hope when I am finally dead and gone
That you’ll gather round when I am lowered into the ground

Een lied ter bezinning op je eigen begrafenis? De Crash Test Dummies hebben het geschreven en gezongen. Geheel eigen aan de Crash Test Dummies doen ze dat ook met enige humor: “Mijn dagen zijn genummer 1 2 3 4 5 6 7 en zo voorts.” Net als in hun andere liederen is er ook in dit lied een combinatie van humor en ernst, onzin en diepe inzichten.

Op YouTube is een video van ‘Heathywhodini” te vinden die bij dit lied gemaakt is. Het bevat beelden van begraafplaatsen over de hele wereld. Het lied en de beelden vormen samen een moderne versie van de oude wijsheid: ’Memento Mori’ – gedenk te sterven. Ons leven hier duurt niet lang – ons leven is beperkt- ons leven kent grenzen - en het is goed om ons daar bewust van te zijn. 

De tekst van Brad Roberst heeft een hele sociale lading. Ik ga er daarbij van uit dat hij dit lied voor zichzelf geschreven heeft. Roberts zegt: “Ik hoop dat je bij mijn begrafenis kunt zijn.” Een begrafenis met geen enkele aanwezige is een diep triest gebeuren. Roberts nodig alvast de mensen uit. Je weet nooit wanneer het zover is en hij heeft er graag mensen bij.

Hij haalt ook een stukje van een klassiek christelijk slaapgebed voor kinderen aan: “If I should die before I wake, I pray the Lord my soul to take.” Het is afkomstig uit een 18e eeuws Engels gebed waarvan de volledige tekst luidt:

Now I lay me down to sleep,
I pray the Lord my soul to keep;
Should I die before I wake,
I pray the Lord my soul to take.

Op Wikipedia staan ook andere versies, maar die negeren of moffelen de dood meestal weg. In de 18e eeuw was de dood een deel van het dagelijks leven en nog steeds hoort het bij het leven. Moeten we het dan wel wegstoppen, ook bij kinderen?

Roberts zegt vervolgens in zijn lied dat zijn medemensen voor zijn lichaam moeten zorgen, maar zijn ziel? Dat is een ander verhaal. Ook al blijkt uit het lied geen vastomlijnd geloof, er is wel degelijk een geloof in de ziel. Hij zegt dat hij niet weet wat er na dit leven met hem gebeurt: hemel, hel of de Grote Uitgestrektheid. Mensen uit vele godsdiensten hebben geen concrete aanwijzingen over een leven na dit leven. Maar mocht Roberts zijn Maker of Schepper ontmoeten, dan zou hij die Maker nog graag een paar vragen willen stellen.

Het christelijk geloof is in dit lied nog volop aanwezig, maar er worden vraagtekens bij gezet en andere opties overwogen. Roberts zegt zelfs dat hij niet zeker ’kan’ zijn van een leven na dit leven. Het traditionele christelijke geloof heeft daar trouwens wel ideeën bij. Er is een zekerheid door het sterven en de opstanding van Jezus uit de dood. En andere religies geven hun aanwijzingen, maar dan nog blijven er veel vragen.

Ik vind het wel heel herkenbaar dat elke gelovige zijn of haar Maker nog wel een paar vragen zou willen stellen. Hoe zit het eigenlijk met … ? En wat van …?

Maar wat je geloof of overtuiging ook is, dit lied is een goede manier om stil te staan bij onze sterfelijkheid en eens na te denken over een leven na dit leven. 

Het bekende gebed ‘Heer, maak ons instrument van uw vrede’ dat aan St. Franciscus toegeschreven is, stamt zeer waarschijnlijk uit de twintigste eeuw. Dat schrijft Egidio Picucci in de ‘L’Osservatore Romano’, de semiofficiële krant van het Vaticaan, in de uitgave van 19-20 januari 2009.

‘L’Osservatore Romano’ schrijft dat het populaire gebed zeer waarschijnlijk geschreven is in het begin van de twintigste eeuw, omdat het in 1912 voor het eerst werd geciteerd in een Franse krant. In 1916 is het op verzoek van paus Benedictus XV op de voorpagina van ‘L’Osservatore Romano’ afgedrukt. Mede door de verschrikkingen van de oorlogsjaren werd het gebed heel populair.

Historicus Alberto Melloni van het persagentschap AP wijst erop dat ‘L’Osservatore Romano’ het wellicht bij het rechte eind heeft:

“St. Franciscus sprak het Italiaans van de jaren 1200 en gebruikte dit soort taal niet. Het gebed is uitgesproken franciscaans van inspiratie, maar St. Franciscus is niet zelf de auteur.”

Het doet niets af aan de zeggingskracht van dit gebed:

Heer, maak mij een instrument van uw vrede.
Laat mij liefde brengen waar haat is.
Laat mij vergeving brengen waar schuld is.
Laat mij eenheid brengen waar tweedracht is.
Laat mij waarheid brengen waar dwaling is.
Laat mij geloof brengen waar twijfel is.
Laat mij hoop brengen waar wanhoop is.
Laat mij licht brengen waar duisternis is.
Laat mij vreugde brengen waar verdriet is.

Heer, maak dat ik er meer op uit ben
te troosten dan getroost te worden,
te begrijpen dan begrepen te worden,
te beminnen dan bemind te worden.
Want door te geven ontvangen we,
door onszelf te vergeten vinden we,
door te vergeven wordt ons vergeven,
door te sterven verrijzen we tot het eeuwige leven.
Amen.

Een bekende en mooie Engelse vertaling is te vinden in het handboek voor Anonieme Alcoholisten in Amerika.

Lord, make me a channel of thy peace;
that where there is hatred, I may bring love;
that where there is wrong, I may bring the spirit of forgiveness;
that where there is discord, I may bring harmony;
that where there is error, I may bring truth;
that where there is doubt, I may bring faith;
that where there is despair, I may bring hope;
that where there are shadows, I may bring light;
that where there is sadness, I may bring joy.

Lord, grant that I may seek rather to comfort than to be comforted;
to understand, than to be understood;
to love, than to be loved.
For it is by self-forgetting that one finds.
It is by forgiving that one is forgiven.
It is by dying that one awakens to eternal life.
Amen.

Het gebed is verschillende keren op muziek gezet, maar de mooiste toonzetting vind ik die van Sebastian Temple: ‘Make Me A Channel of Your Peace’. In een bericht op mijn blog ’Muziek met Pit’ is een muziekvideo van dit lied te vinden in een uitvoering van Andrew Johnston (en links naar twee andere uitvoeringen).

Make me a channel of your peace,
Where there is hatred let me bring your love,
Where there is injury your pardon Lord,
And where there’s doubt true faith in you.

Make me a channel of your peace,
Where there’s despair in life, let me bring hope,
Where there is darkness, only light,
And where there’s sadness, ever joy. 

O Master grant that I may never seek,
So much to be consoled as to console,
To be understood as to understand,
To be loved as to love with all my soul.

Make me a channel of your peace,
It is in pardoning that we are pardoned,
In giving to all men that we receive
And in dying that we are born to eternal life.

Dit was één van prinses Diana’s meest geliefde liederen en het werd gezongen bij haar begrafenis. Het wordt ook elk jaar bij de Britse dodenherdenking gezongen.

De componist Sebastian Temple is geboren in Zuid Afrika op 12 februari 1928. Zijn jonge jaren bracht hij door op het platteland. Zijn moeder stierf toen hij drie jaar oud was en daarna hebben zijn grootouders hem opgevoed. Hij nam de Franciscaanse levensstijl over en werd een seculiere Franciscaan. Veel van zijn tijd besteedde hij aan het componeren van kerkmuziek.

Keith Olbermann van het Amerikaanse nieuwsstation MSNBC over een conservatieve radiopresentator die zich laat ‘waterboarden’ oftewel verdrinken.

Hoe kan Cheney e.a. het ooit volhouden dat dit geen marteling is en waarom heeft Bush in vredesnaam een veto van de Democraten hierover teruggedraaid?

Volledige versie en uitleg van de zorg eromheen:

Voorafgaand aan zijn presidentschap heeft Obama bij verschillende gelegenheden gesproken over de verhouding tussen geloof en politiek. Behalve een uitzonderlijk intelligente, gebalanceerde en doordachte toespraak Call to Renewal, die specifiek op geloof en politiek inging, heeft hij nog veel meer gesproken over de rol die het geloof in de politiek kan spelen. Hieronder enkele uitspraken die ik ooit van zijn verkiezingswebsite heb gehaald, maar nu op de Barack Obama website staan. Enkelen zijn uit de beroemde Call to Renewal speech en de anderen zijn quotes uit allerlei toespraken.

 - – - – - – - – - – -

• God is constantly present in our lives, and this presence is a source of hope.

 “Hope in the face of difficulty, hope in the face of uncertainty, the audacity of hope: In the end, that is God’s greatest gift to us, the bedrock of this nation, a belief in things not seen, a belief that there are better days ahead.”

– Democratic National Convention Keynote Address.

• Progressives should boldly approach matters of faith and values.

“[I]f we truly hope to speak to people where they’re at – to communicate our hopes and values in a way that’s relevant to their own – then as progressives, we cannot abandon the field of religious discourse…Because when we ignore the debate about what it means to be a good Christian or Muslim or Jew; when we discuss religion only in the negative sense of where or how it should not be practiced, rather than in the positive sense of what it tells us about our obligations towards one another…others will fill the vacuum, those with the most insular views of faith, or those who cynically use religion to justify partisan ends.”

– Call to Renewal Keynote Address

“Our failure as progressives to tap into the moral underpinnings of the nation is not just rhetorical, though. Our fear of getting “preachy” may also lead us to discount the role that values and culture play in addressing some of our most urgent social problems.”

- The Audacity of Hope.

• As Joshua built on the work of Moses, leaders of today – the ‘Joshua Generation’ – must build of the foundation of previous generations to move our nation forward.

 “The final thing that I think the Moses generation teaches us is to remind ourselves that we do what we do because God is with us. You know, when Moses was first called to lead people out to the Promised Land…the Lord said I will be with you. Throw down that rod. Pick it back up. I’ll show you what to do. The same thing happened with the Joshua generation. Joshua said, you know, I’m scared. I’m not sure that I am up to the challenge. The Lord said to him, every place that the sole of your foot will tread upon, I have given you. Be strong and have courage, for I am with you wherever you go. Be strong and have courage. It’s a prayer for a journey. A prayer that kept a woman in her seat when the bus driver told her to get up, a prayer that led nine children through the doors of that Little Rock school, a prayer that carried our brothers and sisters over a bridge right here in Selma, Alabama. Be strong and have courage.”

-Address to Brown Chapel A.M.E. Church, Selma, Alabama, on the Anniversary of Bloody Sunday.

• Faith should not be used as a wedge to divide.

“We think of faith as a source of comfort and understanding but find our expressions of faith sowing division; we believe ourselves to be a tolerant people even as racial, religious, and cultural tensions roil the landscape. And instead of resolving these tensions or mediating these conflicts, our politics fans them, exploits them, and drives us further apart.”

– The Audacity of Hope.

“Well, I say to them tonight, there’s not a liberal America and a conservative America – there’s the United States of America. There’s not a black America and white America and Latino America and Asian America – there’s the United States of America. The pundits like to slice-and-dice our country into Red States and Blue States; Red States for Republicans, Blue States for Democrats. But I’ve got news for them, too. We worship an awesome God in the Blue States, and we don’t like federal agents poking around our libraries in the Red States. We coach Little League in the Blue States and have gay friends in the Red States. There are patriots who opposed the war in Iraq and patriots who supported it. We are one people, all of us pledging allegiance to the stars and stripes, all of us defending the United States of America.”

– Democratic National Convention Keynote Address.

• The separation of church and state is critical and has caused our democracy and religious practices to thrive.

“[Conservative leaders] need to understand the critical role that the separation of church and state has played in preserving not only our democracy, but the robustness of our religious practice. Folks tend to forget that during our founding, it wasn’t the atheists or the civil libertarians who were the most effective champions of the First Amendment. It was the persecuted minorities, it was Baptists like John Leland…It was the forbearers of the evangelicals who were the most adamant about not mingling government with religion, because they did not want state-sponsored religion hindering their ability to practice their faith…”

 – Call to Renewal Keynote Address

• We are a nation of many faiths and of those with no faith at all. The religious practices of all must be respected.

“Given the increasing diversity of America’s population, the dangers of sectarianism have never been greater. Whatever we once were, we are no longer just a Christian nation; we are also a Jewish nation, a Muslim nation, a Buddhist nation, a Hindu nation, and a nation of nonbelievers.”

- Call to Renewal Keynote Address

• Faith is a source of action for justice.

Schilderij van Obama - van website Kerstkaarten-weblog.nl

“Imagine Lincoln’s Second Inaugural Address without reference to “the judgments of the Lord.” Or King’s I Have a Dream speech without references to “all of God’s children.” Their summoning of a higher truth helped inspire what had seemed impossible, and move the nation to embrace a common destiny.”

 – Call to Renewal Keynote Address

“We should never forget that God granted us the power to reason so that we would do His work here on Earth – so that we would use science to cure disease, and heal the sick, and save lives.”

 – World AIDS Day Speech: Race Against Time

“Pastors, friends of mine like Rick Warren and T.D. Jakes, are wielding their enormous influences to confront AIDS, Third World debt relief, and the genocide in Darfur. Religious thinkers and activists like our good friend Jim Wallis and Tony Campolo are lifting up the Biblical injunction to help the poor as a means of mobilizing Christians against budget cuts to social programs and growing inequality…Across the country, individual churches like my own and your own are sponsoring day care programs, building senior centers, helping ex-offenders reclaim their lives, and rebuilding our gulf coast in the aftermath of Hurricane Katrina.”

– Call to Renewal Keynote Address

• Government alone cannot solve all of our problems – we have an individual responsibility to be our brother’s keeper and our sister’s keeper.

“And although government will play a crucial role in bringing about the changes we need, more money and programs alone will not get us where we need to go. Each of us, in our own lives, will have to accept responsibility – for instilling an ethic of achievement in our children, for adapting to a more competitive economy, for strengthening our communities, and sharing some measure of sacrifice. So let us begin. Let us begin this hard work together. Let us transform this nation.”

- Presidential Announcement Speech

 Zie ook mijn andere posts over Obama en geloof. Klik in de rechterkolom bij “Code woorden” op Obama.

Het eten in verschillende landen vergeleken

Er is gekeken naar de grootte van de familie, wat er gegeten wordt, de beschikbaarheid van het eten en de totale kosten van wat in een week tijd gegeten wordt.

Duitsland: De familie Melander uit Bargteheide ** Uitgaven voor voedsel in één week: € 375.39

Verenigde Staten van Amerika: De familie Revis uit North Carolina ** Uitgaven voor voedsel in één week: $ 341.98 of € 256.73

Italië: De familie Manzo uit Sicilië ** Uitgaven voor voedsel in één week: € 214.36

Mexico: De familie Casales uit Cuernavaca ** Uitgaven voor voedsel in één week: 1, 862.78 Mexicaanse Pesos of € 141.96

Polen: De familie Sobczynscy uit Konstancin-Jeziorna ** Uitgaven voor voedsel in één week: 582.48 Zlotys of € 113.57

Egypte : De familie Ahmed uit Caïro ** Uitgaven voor voedsel in één week: 387.85 Egyptische Ponden of € 51.45

Ecuador: De familie Ayme uit Tingo ** Uitgaven voor voedsel in één week: $23.69 of €17.79

Bhutan : De familie Namgay uit het dorp Shingkhey ** Uitgaven voor voedsel in één week: 224.93 ngultrum of $3.78

Tsjaad: De familie Aboubakar uit kamp Breidjing ** Uitgaven voor voedsel in één week: 685 CFA Francs of $0.92

Deze afbeeldingen zijn afkomstig uit het boek Hungry Planet: What The World Eats van Peter Menzel (foto’s) en Faith D’Aluisio (tekst). Het boek is uitgegeven bij ‘Material World’ op 1 September 2007.

President Barack Obama van de Verenigde Staten wordt door de ene gelovige als het grootste gevaar voor christelijk Amerika gezien en door een ander als een christen-pur-sang. Ik zit meer in die laatste groep en ook al was hij geen christen, met zijn standpunten was ik sowieso een grote fan van hem geweest.

Een stukje uit een interview met Obama door het conservatief evangelicale blad Christianity Today is erg interessant.

Q.: You’ve talked about your experience walking down the aisle at Trinity United Church of Christ, and kneeling beneath the cross, having your sins redeemed, and submitting to God’s will. Would you describe that as a conversion? Do you consider yourself born again?

A.: I am a Christian, and I am a devout Christian. I believe in the redemptive death and resurrection of Jesus Christ. I believe that that faith gives me a path to be cleansed of sin and have eternal life. But most importantly, I believe in the example that Jesus set by feeding the hungry and healing the sick and always prioritizing the least of these over the powerful. I didn’t ‘fall out in church’ as they say, but there was a very strong awakening in me of the importance of these issues in my life. I didn’t want to walk alone on this journey. Accepting Jesus Christ in my life has been a powerful guide for my conduct and my values and my ideals.

Als ik zulke uitspraken hoor kan ik niet goed begrijpen dat de conservatieven, Republikeinen en vele evangelikalen rondbazuinen dat Obama een heimelijke moslim is en dat zijn geloof nergens op slaat. Dan moet je toch een aardig groot wantrouwen in de mens en veel angst voor de islam hebben, toch?

Obama’s voorganger Bush mocht dan christelijke waarden en normen uitdragen, in de praktijk waren dat vooral de ‘normen’. En dan ook nog eens de normen van de conservatieve en fundamentalistische christelijke groepen in Amerika. Deze protestantse, evangelische en rooms katholieke groepen vinden stam-cel onderzoek en abortus blijkbaar belangrijker dan armoede, ziekte, martelingspraktijken en rechtvaardigheid.

Ik geloof dat je het een niet zonder het ander moet zien. Zorg voor ongeboren kinderen betekent niet dat je niet meer hoeft te zorgen voor de kinderen die al geboren zijn. En de laatste categorie is wel veel groter! Daarbij zijn de ethische vragen rond stamcel onderzoek en abortus in mijn ogen wel wat ingewikkelder en voor meerdere – christelijke – visies vatbaar. Maar de conservatieve stromingen is zo ingekapseld door het fundamentalisme en een extreme vorm van kapitalisme en vrije markt denken dat ze de boodschap van een bijbelse profeet als Amos, de brief van Jakobus en vele uitspraken van Jezus aan de kant kunnen zetten.

Ik denk dat Obama met zijn zorg voor armen, kwetsbaren, met zijn openheid naar andersdenkenden en zijn verzoenende toon naar voormalige vijanden veel meer van het evangelie laat zien dan zijn conservatief-christelijke voorganger. Maar dat is mijn mening.

In een belangwekkende speech uit 2006 voor een sociaal-christelijke groep, die bekend is geworden als de Call to Renewal Keynote Address spreekt Obama over de geloofsontwikkeling die leidde tot het beslissende moment waar hij in het interviw over sprak:

…I was not raised in a particularly religious household… My father, who returned to Kenya when I was just two, was born Muslim but as an adult became an atheist. My mother, whose parents were non-practicing Baptists and Methodists, was probably one of the most spiritual and kindest people I’ve ever known, but grew up with a healthy skepticism of organized religion herself. As a consequence, so did I.

It wasn’t until after college, when I went to Chicago to work as a community organizer for a group of Christian churches, that I confronted my own spiritual dilemma. I was working with churches, and the Christians who I worked with recognized themselves in me. They saw that I knew their Book and that I shared their values and sang their songs. But they sensed that a part of me that remained removed, detached, that I was an observer in their midst.

And in time, I came to realize that something was missing as well — that without a vessel for my beliefs, without a commitment to a particular community of faith, at some level I would always remain apart, and alone. And if it weren’t for the particular attributes of the historically black church, I may have accepted this fate. But as the months passed in Chicago, I found myself drawn – not just to work with the church, but to be in the church.

For one thing, I believed and still believe in the power of the African-American religious tradition to spur social change, a power made real by some of the leaders here today. Because of its past, the black church understands in an intimate way the Biblical call to feed the hungry and cloth the naked and challenge powers and principalities. And in its historical struggles for freedom and the rights of man, I was able to see faith as more than just a comfort to the weary or a hedge against death, but rather as an active, palpable agent in the world. As a source of hope.

And perhaps it was out of this intimate knowledge of hardship — the grounding of faith in struggle — that the church offered me a second insight, one that I think is important to emphasize today.

Faith doesn’t mean that you don’t have doubts. You need to come to church in the first place precisely because you are first of this world, not apart from it. You need to embrace Christ precisely because you have sins to wash away – because you are human and need an ally in this difficult journey.

It was because of these newfound understandings that I was finally able to walk down the aisle of Trinity United Church of Christ on 95th Street in the Southside of Chicago one day and affirm my Christian faith. It came about as a choice, and not an epiphany. I didn’t fall out in church. The questions I had didn’t magically disappear. But kneeling beneath that cross on the South Side, I felt that I heard God’s spirit beckoning me. I submitted myself to His will, and dedicated myself to discovering His truth.

Obama zegt dat het geloof voor hem niet alleen een troost of bescherming tegen de dood is, maar een actieve, merkbare kracht in deze wereld en een bron van hoop. Obama vond dit geloof in de Afrikaans-Amerikaanse godsdienstige traditie. Een traditie die veel lijden heeft gekend, maar ook tot grote veranderingen heeft geleid. Mensen als Martin Luther King, Al Sharpton, Jesse Jackson staan in deze traditie en hebben veel goeds gedaan en de laatste twee doen dat nog steeds.

En dan vertelt Obama over zijn twijfels en de noodzaak om Christus in je leven te hebben. Hij heeft belijdenis van zijn geloof afgelegd als een keuze, niet vanuit een  of andere bijzondere openbaring van God. De vragen die hij had verdwenen niet, maar hij onderwierp zich aan de wil van God en wijdde zijn leven aan de zoektocht naar Gods waarheid.

Tegelijkertijd blijft hij heel open naar andersdenkenden en andersgelovigen. Geen Amerikaanse presidentskandidaat of president heeft zo duidelijk gesproken over de moslims, de atheïsten, de hindoes, de boeddhisten, joden en christenen die er in Amerika leven en de ruimte die zij moeten krijgen. Het is ook een teken aan de wand dat de Amerikaanse samenleving minder christelijk aan het worden is. De Religious Right, met zijn strenge geloof, schreeuwerige predikanten, scherpe oordelen en fundamentalistisch gedachtegoed, is niet meer zo invloedrijk als vroeger. Ik kan er niet rouwig om zijn.

 ”Given the increasing diversity of America’s population, the dangers of sectarianism have never been greater. Whatever we once were, we are no longer just a Christian nation; we are also a Jewish nation, a Muslim nation, a Buddhist nation, a Hindu nation, and a nation of nonbelievers.

Obama zegt hiermee niet dat hij het met iedereen eens is, maar wel dat iedereen de realiteit van een multireligieuze samenleving onder ogen moet zien en vanuit dat perspectief een samenleving vormen waar plaats is voor andersdenkenden.

Obama eindigt zijn toespraak met een brief die een anti-abortus arts en gelovige schreef naar aanleiding van een stukje op zijn website over abortus en de keuze van vrouwen. Hij vertelt hoe hij door die brief geraakt werd en veranderingen aanbracht aan de tekst op zijn website. Die nacht heeft hij een gebed gebeden:

And that night, before I went to bed I said a prayer of my own. It’s a prayer I think I share with a lot of Americans. A hope that we can live with one another in a way that reconciles the beliefs of each with the good of all. It’s a prayer worth praying, and a conversation worth having in this country in the months and years to come.

Een mooi gebed: dat we met elkaar kunnen samenleven op zo’n manier dat we de geloofsovertuigen van een ieder kunnen combineren met het goede voor allen. Obama zegt dat zo’n gebed het waard is om gebeden te worden en dat het goed is een gesprek erover aan te gaan.

Ik voel me erg aangesproken door de houding van Obama. Hij is open naar andersdenkenden en andersgelovigen. Hij wil hen niets opleggen. Hij is ook bewust met het christelijk geloof bezig, maar op een manier die niet de vragen wegduwt of de twijfels negeert. Hij is iemand die zich heeft toegewijd aan een zoektocht om de waarheid van God te vinden, maar daarbij zijn medemens niet uit het oog wil verliezen. Zo wil ik ook in het leven staan – zo wil ik ook met het geloof bezig zijn. 

Geïnteresseerd in Obama, de Amerikaanse politiek of gewoon leren en genieten van een uitzonderlijke spreker en indrukwekkende toespraken? Kijk op de site Obamaspeeches. Daar staan zijn belangrijkste toespraken, enkelen compleet met video. Op Youtube zijn uiteraard ook veel speeches te zien.

Ook in andere posts heb ik over Obama gesproken. Zie de tag ‘Obama’ in de rechterkolom onder ‘Code woorden’.

Op 13 oktober 2007 verscheen een belangrijk document in de geschiedenis van moslims en christenen. Het heeft in Nederland naar mijn weten weinig aandacht gekregen (update – uiteindelijk is er op 20 mei 2009 een studiedag hierover gehouden), maar in het buitenland werkt het nog steeds door.

Het is een boodschap van 138 moslimse geleerden en leiders naar aanleiding van een controversiële uitspraak van paus Benedictus XVI over de Islam tijdens een lezing aan de Universiteit van Regensburg. Die uitspraak heeft in de islamitische wereld tot veel onrust geleid. Hierop reageerden 38 islamitische leiders met een open brief aan de paus en later werd dit uitgewerkt en uitgebreid tot wat nu ‘A Common Word Between Us and You’ heet.

Dit document is heel bijzonder. Het is geschreven in “the spirit of open intellectual exchange and mutual understanding” – een open intellectuele uitwisseling en gezamenlijke begrip. Ook spreken hier islamitische leiders uit allerlei richtingen met één stem over de betekenis en boodschap van de Islam.

De schrijvers hebben zelf een samenvatting van deze bijzondere boodschap bijgevoegd:

Muslims and Christians together make up well over half of the world’s population. Without peace and justice between these two religious communities, there can be no meaningful peace in the world. The future of the world depends on peace between Muslims and Christians.

The basis for this peace and understanding already exists. It is part of the very foundational principles of both faiths: love of the One God, and love of the neighbour. These principles are found over and over again in the sacred texts of Islam and Christianity. The Unity of God, the necessity of love for Him, and the necessity of love of the neighbour is thus the common ground between Islam and Christianity. The following are only a few examples:

Of God’s Unity, God says in the Holy Qur’an: Say: He is God, the One! / God, the Self-Sufficient Besought of all! (Al-Ikhlas, 112:1-2). Of the necessity of love for God, God says in the Holy Qur’an: So invoke the Name of thy Lord and devote thyself to Him with a complete devotion (Al-Muzzammil, 73:8). Of the necessity of love for the neighbour, the Prophet Muhammad peace be upon him said: “None of you has faith until you love for your neighbour what you love for yourself.”

In the New Testament, Jesus Christ u said: ‘Hear, O Israel, the Lord our God, the Lord is One. /  And you shall love the Lord  your God with all your heart, with all your soul, with all your mind, and with all your strength.’ This is the first commandment. / And the second, like it, is this: ‘You shall love your neighbour as yourself.’ There is no other commandment greater than these.” (Mark 12:29-31)

In the Holy Qur’an, God Most High enjoins Muslims to issue the following call to Christians (and Jews—the People of the Scripture):

Say: O People of the Scripture! Come to a common word between us and you: that we shall worship none but God, and that we shall ascribe no partner unto Him, and that none of us shall take others for lords beside God. And if they turn away, then say: Bear witness that we are they who have surrendered (unto Him). (Aal ‘Imran 3:64)

The words: we shall ascribe no partner unto Him relate to the Unity of God, and the words: worship none but God, relate to being totally devoted to God.  Hence they all relate to the First and Greatest Commandment. According to one of the oldest and most authoritative commentaries on the Holy Qur’an the words: that none of us shall take others for lords beside God, mean ‘that none of us should obey the other in disobedience to what God has commanded’. This relates to the Second Commandment because justice and freedom of religion are a crucial part of love of the neighbour.

Thus in obedience to the Holy Qur’an, we as Muslims invite Christians to come together with us on the basis of what is common to us, which is also what is most essential to our faith and practice: the Two Commandments of love.

And may peace and blessings be upon the Prophet Muhammad

 In the Name of God, the Compassionate, the Merciful,

Er is inderdaad zoveel dat moslims en christenen bindt en de kern van de boodschap van allebei de godsdiensten komt zo sterk overeen. In deze wereld van oorlog, ruzies en scheidingen, is het geweldig dat er ook bruggen worden geslagen en niet alleen naar verschillen, maar juist naar overeenkomsten wordt gezocht.

De oproep tot vrede, recht en vrijheid van godsdienst klinkt duidelijk door in dit document.

Ik ben onder de indruk van de toon en de houding van ‘A Common Word’. Natuurlijk zijn er extremistische, fanatieke en fundamentalistische moslims, maar dat mag toch nooit deze stem onder laten sneeuwen? Dit is ook een kant van de islam en wel een kant die door de eeuwen heen heeft geklonken en nu ook veel aangehangen wordt. Kijk maar eens  naar de lijst van ondertekenaren en nieuwe ondertekenaren.

Ook is het opmerkelijk hoe vaak ze het christelijke nieuwe testament aanhalen. Wie een beetje de islamitische wereld kent, weet dat dit een grote stap is. Dit document is een uitgestoken hand naar de Westerse en christelijke wereld.

De website geeft Joodse reacties en die van christenen weer. Het Vaticaan, Tony Blair, de Chief Rabbis of Israel, Amerikaanse theologische faculteiten, evangelicalen, de Wereldraad van Kerken, de Baptist World Alliance en vele anderen hebben de uitgestoken hand beetgepakt en het document zeer verwelkomd.

Hoewel ik me niet in deze rij kan scharen, verwelkom ik ook dit document van harte. Het is een geweldige stap voorwaarts in de verhouding tussen christenen en moslims en daarmee ook een belangrijke stap voor alle mensen en de hele wereld. Ik kan alleen hopen dat dit document meer aandacht en doorwerking in Nederland zal krijgen.

Voor het hele document en reacties erop zie de speciale website.

Vanaf de rand van ons zonnestelsel, in de verhoudingen van de ruimte dus eigenlijk heel dichtbij, is er een foto van de aarde gemaakt. Als je goed naar de foto hieronder kijkt, zie je in de oranje zonnestraal rechts – iets onder het midden – een klein wit stipje. Dat kleine stipje, dat zijn wij. Dat is de aarde. De gekleurde strepen zijn het zonlicht dat weerkaatst van de ruimtesonde Voyager. De vlekkerigheid in de foto is het gevolg van de vele sterren die op de achtergrond schijnen. Het is eigenlijk allemaal sterrenlicht dat op miljoenen lichtjaren een soort achtergrond voor de aarde vormt.

In 1994 hield Carl Sagan naar aanleiding van deze foto een beroemd geworden toespraak aan de Universiteit van Cornell.

“Het is ons gelukt vanuit de ruimte deze foto te maken en als je er naar kijkt zie je een stipje. Dat is hier. Dat is thuis. Dat zijn wij. Daarop heeft iedereen van wie je ooit gehoord hebt, elk mens dat ooit geleefd heeft, hun leven doorgebracht. Het is de verzameling van al onze vreugde en ons lijden, duizenden zelfverzekerde religies, ideologiën en economische theorieën, elke jager en verzamelaar, elke held en lafaard, elke schepper en vernietiger van beschavingen, elke koning en knecht, elk verliefd stelletje, elk hoopvol kind, elke moeder en vader, elke uitvinder en ontdekkingsreiziger, elke leraar in moraal, elke corrupte politicus, elke superster, elke hoogste leider, elke heilige en zondaar in de geschiedenis van de mensheid, heeft op dat stukje stof geleefd, dat daar in een zonnestraal is gevangen.

De aarde is een zeer klein podium in een grote kosmische arena. Denk eens aan de rivieren van bloed die door generaals en keizers zijn verspild zodat ze in glorie en triomf de tijdelijke meesters van een fractie van dat stipje zouden worden. Denk aan de eindeloze wreedheden die de bewoners van een klein hoekje van dat stipje begingen op de nauwelijks zichtbare bewoners van een ander hoekje van dat stipje. Hoe vaak waren er misverstanden, hoe graag wilden ze elkaar doden, hoe extreem was hun haat. Al de houdingen die we aannemen, ons ingebeelde idee dat we heel belangrijk zijn, de misleiding dat we een of andere bijzondere positie in het universum hebben, worden aangevochten door dit puntje van bleek licht. Onze planeet is een eenzaam spatje in een groot omvattend kosmisch duister. In onze onzichtbaarheid –  temidden van al die uitgestrekheid — is er geen aanwijzing dat er hulp van elders zal komen om ons van onszelf te redden… Het is aan ons.

Er wordt gezegd dat astronomie een mens nederig maakt en ik wil er aan toe voegen, eat het een karaktervormende ervaring is. Naar mijn idee is er waarschijnlijk geen beter voorbeeld van de dwaasheid van menselijke zelfingenomenheid dan dit verre beeld van ons kleine wereldje. Het onderstreept voor mij onze verantwoordelijkheid om vriendelijker met elkaar om te gaan en de bleke blauwe stip te bewaren en te koesteren – het is het enige ‘thuis’ dat we ooit gekend hebben.”

Wijze – mag ik zeggen pittige – woorden van Carl Sagan.

Op Youtube is een  indrukwekkende videopresentatie van deze woorden te zien:

Originele tekst:

“We succeeded in taking that picture [from deep space], and, if you look at it, you see a dot. That’s here. That’s home. That’s us. On it, everyone you ever heard of, every human being who ever lived, lived out their lives. The aggregate of all our joys and sufferings, thousands of confident religions, ideologies and economic doctrines, every hunter and forager, every hero and coward, every creator and destroyer of civilizations, every king and peasant, every young couple in love, every hopeful child, every mother and father, every inventor and explorer, every teacher of morals, every corrupt politician, every superstar, every supreme leader, every saint and sinner in the history of our species, lived there on a mote of dust, suspended in a sunbeam.

The earth is a very small stage in a vast cosmic arena. Think of the rivers of blood spilled by all those generals and emperors so that in glory and in triumph they could become the momentary masters of a fraction of a dot. Think of the endless cruelties visited by the inhabitants of one corner of the dot on scarcely distinguishable inhabitants of some other corner of the dot. How frequent their misunderstandings, how eager they are to kill one another, how fervent their hatreds. Our posturings, our imagined self-importance, the delusion that we have some privileged position in the universe, are challenged by this point of pale light. Our planet is a lonely speck in the great enveloping cosmic dark. In our obscurity — in all this vastness — there is no hint that help will come from elsewhere to save us from ourselves… It is up to us. It’s been said that astronomy is a humbling, and I might add, a character-building experience. To my mind, there is perhaps no better demonstration of the folly of human conceits than this distant image of our tiny world. To me, it underscores our responsibility to deal more kindly with one another and to preserve and cherish that pale blue dot, the only home we’ve ever known.”

(Tekst afkomstig van deze website en op een enkel punt aangepast aan de ingesproken tekst van Carl Sagan die op Youtube te horen is.)